اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 33

قصاص و مجازات در اسلام

حکومت اسلامی وظیفه دارد تا امنیت و عدالت را در جامعه حاکم نماید و لازمه آن، اجرای احکام مندرج در قانون و مجازات متجاوزین است. قرآن می فرماید :

«وَ کَتَبْنا عَلَیهِمْ فِیها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَینَ بِالْعَینِ وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ الْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ السِّنَّ بِالسِّنِّ وَ الْجُرُوحَ قِصاصٌ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ کَفَّارَهٌ لَهُ وَ مَنْ لَمْ یحْکُمْ بِما أنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ»(1)

و در آن (کتاب آسمانی تورات) برایشان مقرر کردیم که (در قصاص) جان در برابر جان و چشم در برابر چشم و بینی در برابر بینی و گوش در برابر گوش و دندان در برابر دندان باشد و همه زخمها را (نیز به همان ترتیب و اندازه) قصاص است. پس هر که آن را صدقه دهد، کفّاره گناهانش محسوب شود و کسانی که به آنچه خدا نازل فرموده، حکم نکنند، پس آنان همان ستمگرانند.

در این آیه، قانون قصاص مطرح شده و همان گونه که در آیه ی دیگر می خوانیم: «وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاهٌ»(2)، در قصاص حیات وزندگی نهفته است.

نام بردن از چشم وگوش در قانون قصاص، از باب نمونه است؛ وگرنه آسیب به هر عضوی قصاص دارد. در تورات، «دیه» نیست ، مجرم یا قصاص می شود یا عفو؛ امّا در اسلام، دیه به عنوان راه سوم مطرح است. امام صادق علیه السلام درباره این آیه فرمود: «خداوند به اندازه ی آنچه از قصاص عفو شود، از گناهان او می بخشد.(3)»

1- . مائده، 45.
2- . بقره، 179.
3- . کافی، ج 7، ص 358.