اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 52

تجسس و تفتیش

اشاره

در زمینه تفتیش و تجسس، دو دیدگاه در اسلام مطرح است: یکی ممنوعیت و دیگری جواز بلکه ضرورت.

از یک طرف، قرآن می­فرماید: «وَ لا تَجَسَّسُوا»(1)؛ «تجسس نکنید.» یا در حدیث می خوانیم: «الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَه»(2)؛ «همنشینی و مجالست ها امانت است». نکند خیانت در امانت کرده و بدون اجازه برای دیگران گزارش کنید. از طرف دیگر، با نگاهی به گفتار و رفتار رهبران دینی- همچون پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم و حضرت علی7- می­بینیم که به این کار توصیه شده یا خود شخصاً اقدام کرده­اند. حتی امام خمینی(ره) فرمودند: مردم باید چشم و گوش نظام باشند و اخبار را به مراجع ذیربط گزارش کنند. بدون شک، اینها با هم منافاتی ندارد؛ زیرا مواردش فرق می کند. این موضوع، مانند سخن گفتن و حرف زدن است که کسی نمی تواند به طور حتم بگوید خوب است یا بد؟ زیرا محتوای کلام و سخن مهم است. همان گونه که اینترنت و ماهواره و سینما و مانند آن، هم می تواند بد و مضر باشد و هم خوب و سازنده.

اگر در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است: «تفتیش عقاید ممنوع است و نباید کسی را به خاطر داشتن عقیده مورد تعرض قرار داد»، معنایش این است که در حالت طبیعی، کسی را نمی توان به خاطر داشتن عقیده ای خاص مورد اعتراض قرار داد؛ اما برای ازدواج یا مسئولیت دادن، امانت و سپرده گذاری، شناخت و بررسی دقیق لازم است و هر چه حساسیت یا مسئولیت مهم تر باشد، دقت بیشتری در تجسس لازم است. هرجا که پای مصلحت نظام و