اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 65

مالک اشتر نیز می گوید: «وَ ابْعَثِ الْعُیون»(1)؛ یعنی (افرادی) چشم هایی را انتخاب کن تا خبرهای ریز و درشت را به تو اطلاع دهند.

نقل است که پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم نیز هنگامی که برای تشکیل حکومت اسلامی به مدینه هجرت کرد، عموی خود را در مکه باقی گذاشت و ایشان ناظر تحرکات کفار علیه حکومت اسلام بود و به پیامبر گزارش می کرد. در یکی از این گزارش ها خبر رسید که بت پرستان، یهودیان و منافقان مکه هم پیمان شده و با هم متحد شده اند تا به شما حمله کنند (جنگ احزاب). پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم پس از اطلاع، فورا شورای نظامی تشکیل دادند و در این شورا، طرح کندن خندق توسط سلمان فارسی پیشنهاد شد.

در جنگ ها، گاهی پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم شخصا و با لباس مبدّل، نزدیک اردوگاه دشمن می رفت و از وضعیت آنان مطلع می شد.

در یکی از جنگ ها، یک نفر از افراد دشمن را نزدیک چاه آبی دستگیر کردند. هرچه در مورد تعداد نفرات دشمن از او پرسیدند، اظهار بی اطلاعی کرده و از گفتن تعداد سپاه خودداری می کرد. پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم تدبیری کرد و از او سئوال کرد: «در اردوگاه شما برای تهیه غذا چند شتر کشته می شد؟»

آن فرد به گمان اینکه اطلاعات قابل ارزشی نیست، گفت: «یک روز صلی الله علیه و آله وسلم شتر می کشیم، یک روز 10 شتر.» پیغمبر فرمود: «اینها نهصد نفر یا هزار نفر هستند.»

در یکی از جنگ ها، پیامبر برای انحراف جاسوسان دشمن، دست به ابتکار و تاکتیکی زد و دستور داد تا ده دیگ غذا بار بگذارند. وقتی به اعتراض گفتند: «آقا یک دیگ بس است.» فرمود: «بله! یک دیگ برای غذا باشد و در صلی الله علیه و آله وسلم تای دیگر آب بریزید. تا دیده بان دشمن به اشتباه افتاده و تعداد مسلمانان را زیاد تخمین بزند و جرأت حمله پیدا نکند.» در یکی از جنگ ها نیز پیامبراکرم9بین خودش و فرمانده، رمزی گذاشته و فرمودند که هر وقت این کلمه را گفتم، معنایش فلان مطلب است.