اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 97

قرآن کریم، صبر و استقامت را یکی از شروط اساسی گزینش خداوند برای امامت و رهبری مردم بیان کرده است: «وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّهً یهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمّا صَبَرُوا وَ کانُوا بِآیاتِنا یوقِنُونَ»(1)

امام علی علیه السلام نیز در دستور العمل مدیریتی و حکومتی خود به مالک اشتر درباره حقوق زیردستان بر مسئولان می نویسد: «از عهده آنچه خدا بر او واجب کرده است، بر نیاید، جز با کوشش و از خدا یاری جستن و خود را برای اجرای حق آماده نمودن و صبر و شکیبایی در انجام کارها؛ چه کار بر او آسان باشد یا دشوار.»(2)

ایشان، همچنین، «صبر و شکیبایی در شنیدن شکوه و شکایت ستمدیدگان را لازمه مسئولیت و مدیریت دانسته است»: «مِن السُّؤدد الصَّبر لاستماع شَکوی المَلهوف»(3).

صبر در راه تحصیل علم

در ماجرای حضرت موسی و خضر8، حضرت خضر، شرط آموزش پذیری را "صبر آگاهانه" بیان می کند. موسی نیز با پذیرش این شرط، به استادش خضر قول می دهد به کمک خدا در راه تحصیل علم، صبر و استقامت داشته باشد و در همراهی با استادش گوش به فرمان او باشد: «قالَ إِنَّکَ لَنْ تَسْتَطِیعَ مَعِی صَبْراً وَ کَیفَ تَصْبِرُ عَلی ما لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْراً قالَ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللّهُ صابِراً وَ لا أَعْصِی لَکَ أَمْراً»(4).

امام علی علیه السلام در خصوص صبر در راه تحصیل علم می فرماید: «لَن یُثمِرَ العِلمُ حتّی یُقارِنَهُ الحِلم»(5)؛ «هرگز علم و دانش به نتیجه نمی رسد مگر اینکه با حلم و بردباری همراه شود.» همچنین، آن حضرت فرمودند: «مَن لَم یَصبِر عَلی مَضَضِ التَّعلِیمِ بَقِیَ فی ذُلِّ

1- . سجده، 24.
2- . نهج البلاغه، نامه 53.
3- . غررالحکم، ص 450.
4- . کهف، 67- 69.
5- . غررالحکم.