درآمدی بر اخلاق پزشکی در اسلام صفحه 150

1- . مفاتیح الجنان، زیارت جامعه.

2- . وسائل الشیعه، ج 10، ص 550.

3- . مفاتیح الجنان، دعای جوشن کبیر.

5- . من لایحضره الفقیه، ج4، ص402.

مصادیق احسان

1-مصاحبت نیکو

خداوند در قرآن کریم می­فرماید:

"وَ بِالْوالِدَینِ إِحْساناً ... وَ قُل لَّهُمَا قَوْلًا کَرِیماً"(1)

امام صادق علیه­السلام در ذیل این آیه فرمود:

"الْإِحْسَانُ أَنْ تُحْسِنَ صُحْبَتَهُمَا: (حداقلِ) احسان به والدین آن است که با آنان به نیکویی صحبت کنی."(2)

خداوند در مورد والدین سفارش به احسان نموده است، نه انفاق؛ زیرا چه بسیار پدر و مادرهایی که نیاز مالی ندارند، اما از بی­محبتی و کم­توجهی فرزندان رنج می­برند و یا به علت کهولت سن، نیازمند مراقبت و درمان هستند. لذا قرآن کریم به جای واژه انفاق که عموما در مسائل مالی به کار می­رود، واژه احسان را به­کار برده که جامع ترین واژه در باب نیکی به والدین است و شامل: محبّت، خدمت، اطاعت، جلب رضایت، مشورت و هرگونه کمک مادی و معنوی به آنان می شود.

البته چنان­که از آیات 83 سوره بقره و 36 سوره نساء به دست می­آید: احسان، اختصاصی به والدین ندارد - گرچه آنها در اولویت هستند - بلکه خویشاوندان، یتیمان، مساکین، همسایگان، در راه­ماندگان و زیردستان را نیز شامل می­شود: "وَ بِالْوالِدَینِ إِحْساناً وَ بِذِی الْقُرْبی وَ الْیتامی وَ الْمَساکینِ وَ الْجارِ ذِی الْقُرْبی وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبیلِ وَ ما مَلَکَتْ أَیمانُکُمْ" روشن است که احسان به هر یک از این گروه­ها متناسب با شرایط و نیاز آنها متفاوت می­شود. چنان که احسان به یتیم، حفظ حقوق او، محبّت و تعلیم او را دربرمی­گیرد.