نگهبانان قدرت صفحه 284

کارش قدردانی نمی شد، و به جای پاس داشت های گسترده، با طرد در سکوت یا بدگویی مواجه می گردید. (1)

به گفتۀ هوارد زین (2) (مورخ)، افلاطون از آن رو یکی از «استوانه های نقدناپذیر» فرهنگ مدرن است که طرفدار اطاعت کورکورانه از حاکمیت است و لذا از دیرباز نزد آن دسته از حکومت ها و نظام های آموزشی محبوب بوده است که سعی دارند نگرش های مطلوب را در جوانان القاء کنند. مثلاً آنچنان که زین توضیح داده است، افلاطون در کریتون (3) می گوید که سقراط بنا به دلیل زیر از فرار از زندان امتناع می کند:

«نه، من باید از قانون اطاعت کنم. درست است که آتنی ها با محکوم کردن من به مرگ به خاطر بیان عقایدم، در حق من بی عدالتی روا داشته اند. اما اگر از این بی عدالتی شکایت کنم، آتنی ها به درستی می توانند بگویند: «ما تو را به این دنیا آوردیم، بزرگ کردیم، آموزش دادیم، و سهمی از همۀ چیزهای خوب که می توانستیم به تو و هر شهروند دیگر دادیم.» سقراط این را می پذیرد و می گوید: «با ترک نکردنِ آتن، من اطاعت از این قوانین را پذیرفتم. و بدین سان به سوی مرگم می روم.» (4)

فروم توضیح می دهد که چگونه نه فقط ادبیات، سیاست و رسانه های جمعی، بلکه عمیق ترین باورهای شخصی، اخلاقی و معنوی ما نیز تحت نفوذ «فیلترهای اجتماعی» قرار می گیرند که کارشان ترویج و پیش بردِ وضع موجود است. فروم می گوید که چون جامعۀ سرمایه داری بنگاهی وابسته به نیروی کاری است که درگیر تولید ماشین وار و مصرف بی وقفه است، پس دائماً این فکر را ترویج می کند که این [تولید و مصرف] اشتیاقات ناگزیر و مقتضایِ نوع بشر هستند. بنابراین، جریان اصلی اجتماع می خواهد ما را متقاعد سازد که «موفقیتِ اقتصادی» از طریق مصرف و تولید سطح بالا، و قیدزدایی از محرک های بلوکه شدۀ جنسی (که گفته می شود ریشۀ تمام

1- «دموکراسی بازدارنده»، انتشارات Hill Wang، 1992، صقحۀ 372.
2- Howard Zinn
3- Crito: کریتون نام یکی از مکالمات معروف افلاطون است. این رساله، گفت وگویی میان سقراط و دوست ثروتمندش کریتون دربارۀ عدالت، بی عدالتی و واکنش مناسب به بی عدالتی است. سقراط بر این باور است که بی عدالتی را نمی توان با بی عدالتی پاسخ داد و از قبول پیشنهاد کریتون برای رشوه دادن جهت فرار از زندان امتناع می کند. - مترجم
4- «کنار نرفتن»، انتشارات Common Courage Press، 1993، صفحۀ 154.