نگهبانان قدرت صفحه 293

عروسی، نشستم و خوش بودن مهمان ها را از با هم بودن نگاه کردم. ناگهان گفتم: «آها، آنها واقعاً شاد هستند.» آن وقت بود که فهمیدم تمام این مدت «چشم بند فرهنگیِ» دیدم را کور کرده بودم و فکر می کردم لاداخی ها نمی توانند اینقدر شاد باشند. انگار که مانند جامعۀ من، پشت آن لطیفه ها و خنده ها باید نوعی سرخوردگی، حسادت و درماندگی باشد. در واقع من ناآگاهانه فرض می کردم که ظرفیت شادی در انسان های مختلف، تفاوت فرهنگی معناداری ندارد. (1)

به نظر نوربرت هاج، شادی لاداخی ها در نظام باورهای آنها ریشه دارد که مشخصه اش مهربانی و غم خواری، و نبودِ تنفر و خودمحوری، است:

انگار آنچه ما غرور می نامیم اصلاً در آنها وجود ندارد. این البته به معنای نبودِ عزت نفس نیست. برعکس، عزت نفس آنچنان ریشه دار است که اصلاً محل سؤال نیست... هیچ گاه کسی را ندیده ام که به اندازۀ لاداخی ها از سلامت عاطفی و امنیت [روانی] برخوردار باشد. (2)

فهم لاداخی ها از شادی بسیار متفاوت، و از بعضی جهات کاملاً مغایر، با تصورات غربی است. نشانه ای از ماهیت این تفاوت را می توان در آثار بوداگوسا (3) دید که فلسفۀ غم خوارانۀ او محور فرهنگ لاداخی است. بوداگوسا مدعی بود که شادی بشر نه از تلاش بی وقفه برای ارضای میل ها، بلکه از دغدغۀ روزافزون نسبت به دیگران به دست می آید. به گفتۀ وی، با خلق نظام مند و مکرّرِ غم خواری در واکنش به رنج های واقعی یا متصور، می توان به این مقصود دست یافت:

وقتی مردی درهم شکسته، بداقبال و بدشانش از همه جهت را می بینی؛ کسی که سوژۀ کاملی برای غم خواری است؛ نابیناست، دست و پایش قطع شده و او را به مصیبت افکنده، در سرپناه درماندگان نشسته و کاسه ای جلوی رویش گذاشته، و ناله می کند... باید بدین صورت برای او غم خواری کنی: «این موجود به مصیبت افتاده؛ کاش که می شد از رنج رهایی یابد!» (4)

1- نوربرگ هاج، «آینده های باستانی»، انتشارات Sierra Club Books، 1991، صفحۀ 84.
2- همان، صفحات 5-84.
3- Buddhaghosa: از متفکران و شارحان آثار بودا که در قرن پنجم پس از میلاد می زیسته است. نام او به معنای «معلم بودایی» است.- مترجم
4- بوداگوسا، «راه پاک سازی»، انتشارات جامعۀ بوداییان، 1991، صفحۀ 307.