قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 10

پیشینه

همان طور که در مفهوم شناسی گذشت، واژه «تربیت» در قرآن نیامده است لیکن فعل آن و کلمه «ربّ» به کار رفته است.(وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَهِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما کَما رَبَّیانِی صَغِیراً)؛1 «و از سر مهر، بال فروتنی برای آن دو فرو آور؛ و بگو: پروردگارا! آن دو را رحمت کن، همان گونه که مرا در خُردی پرورش دادند».

در احادیث نیز فعل تربیت به کار رفته است، از امام علی علیه السلام حکایت شده که در وصف انصار فرمودند:

«وَاللَّهِ رَبَّوُا الْإِسْلَامَ کَمَا یُرَبَّی الْفِلْوُ مَعَ غَنَائِهِمْ بِأَیْدِیهِمُ السِّبَاطِ وَأَلْسِنَتِهِمُ السِّلَا؛ به خدا سوگند آنان اسلام را پرورش دادند همان طور که کرّه اسب از شیر گرفته تربیت می شود».(1)

در متون اسلامی در قرن هفتم هجری خواجه نصیر الدین طوسی یک بار تعبیر «تربیت» را به کار برده است.

مربیان اسلامی بیشتر از کلماتی همچون «تعلیم و تعلّم، تهذیب، تزکیه، تأدیب، تدبیر و...» استفاده می کردند. و از کلمه «تربیت» اندک استفاده می کردند.

الف) کتاب های کهن

برخی کتاب های قدیمی که مباحث تربیتی اشاره دارند عبارتند از:

1 - آداب المعلمین، ابن سحنون (256 ق)

2 - تهذیب الاخلاق، مسکویه (421 ق)

3 - ریاضه المتعلم، ابن الزبیر (317 ق)

4 - تدبیر المنازل، ابن سینا (428 ق).(2)

ب) کتاب ها و مقالات جدید

هر چند که مباحث تربیتی در ضمن تفاسیر قرآن و کتاب های اخلاق اسلامی مطرح بوده است اما مباحث میان رشته ای قرآن و تربیت در شکل آکادمیک آن، نوپدید است، در