قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 102

4 - اراده

در مورد تأثیر عامل درونی اراده در تربیت، ماهیت و اهمیت آن نخست سخن شهید مطهری رحمه الله را نقل می کنیم که می فرمایند:

فرق اراده را با میل و میل ها بیان کردیم، و عرض کردیم که اشتباه است که بعضی ها اراده را از مقولۀ میل ها دانسته و خیال کرده اند اراده همان میل بسیار شدید است. اراده یک قوّه و نیروی دیگری است در انسان، وابسته به عقل انسان است، بر خلاف میل که وابسته به طبیعت انسان است. میل از نوع کشش و جاذبه است که اشیاء مورد نیاز، انسان را به سوی خود می کشند، و به هر اندازه که میل شدیدتر باشد، اختیار از انسان مسلوب تر است، یعینی انسان در اختیار یک قدرت بیرون از خود است؛ بر عکس اراده که یک نیروی درونی است. انسان، با اراده، خودش را از تأثیر نیروی های بیرونی خارج و مستقل می کند. اراده هر مقدار که قوی تر باشد، بر اختیار انسان افزوده می شود و انسان بیشتر مالک خود و کار خود و سرنوشت خود می گردد.(1)

در قرآن کریم مکرر به اراده انسان و نقش آن در هدایت پذیری و سعادت و هدایت ناپذیری و شقاوت بشر اشاره شده است. و اصولاً تربیت قرآنی بر مدار اختیار و اراده انسان پایه گذاری شده است تا خود راه خویش را با اراده انتخاب کند.

(إِنّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمّا شاکِراً وَ إِمّا کَفُوراً) ؛(2) «درواقع ما او را به راه (راست) راهنمایی کردیم، در حالی که یا سپاسگزار است یا بسیار ناسپاس است».

5 - ایمان

اعتقاد درونی به خالق هستی و عشق ورزیدن به خدای متعال یکی از عوامل مؤثر در تربیت انسان است چراکه اگر ایمان در درون انسان جوانه زند و با خدا ارتباط شخصی (من و تو، برقرار کند و از او کمک بخواهد و بر او توکل کند. این انسان تلاش می کند که محبت الهی را جلب کند و در این راستا دستورات الهی را اطاعت می کند و در نتیجه انسانی الهی تربیت می شود.