قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 113

سه و چهار: عوامل فرامادی درونی و بیرونی

با توجه به آنچه در ابتدای بحث در مورد عوامل فرامادی گفته شد، در می یابیم که این عوامل در تمام ابعاد تربیت (به طور خاص تربیت اجتماعی) مشترک اند. و در تربیت انسان در همه جهات مؤثرند. ولی ممکن است هر کدام از آنها، در بعدی پررنگ تر و مؤثرتر باشند.

بنابراین ما در این فصل بیشتر به دو دسته عامل مادی درونی و بیرونی می پردازیم.

عوامل فرامادی درونی: 1 - فطرت؛ 2 - الهامات خوب و بد نفس؛ 3 - وجدان؛ 4 - اراده؛ 5 - ایمان.

عوامل فرامادی بیرونی: 1 - خدای متعال؛ 2 - رهبران الهی؛ 3 - وحی تشریعی؛ 4 - فرشتگان.

تذکر: با توجه به مشترک بودن عوامل فرامادی بین کودک و غیرکودک و با عنایت به مباحث «عوامل تربیت در قرآن» که به صورت مفصل بحث شد، از تکرار خودداری می کنیم و به عوامل مادی که در عناوین قبلی بحث نشده، می پردازیم.

یک: عوامل مادی درونی

رشد بدنی (نضج بدنی)

منظور از «رشد غریزی» یا «نضج» آشکار شدن خصایص نهانی است که از درون فرد سرچشمه می گیرند و موهبت ژنتیک می باشد.

و «یادگیری» رشد و تکاملی است که از تمرین و تجربه و تلاش نتیجه می شود. ضمن یادگیری است که فرد ناگزیر است منابع موروثی خود را به کار گیرد. بنابراین باید از فرصت های لازم یادگیری برخوردار باشد. به عبارت دیگر، رشد و تکامل آدمی نتیجه و محصول تعامل نضج و یادگیری است.(1)

نضج بدنی کودک یکی از مهم ترین عوامل مؤثر در رشد و تکامل اجتماعی او به شمار می رود، زیرا کودک برای آموختن ارزشهای اجتماعی و سازگاری اجتماعی در فعالیت ها