قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 118

«أنّ أکیس الصبیان أشدّهم بغضاً للکُتّاب؛ باهوش ترین فرزندان، چموش ترین آنها نسبت به مکتب (مدرسه) است».(1)

دو: عوامل مادی بیرونی

1. خانواده

اشاره

یکی از عوامل مؤثر در رفتار فرد خانواده است. محیط خانه اولین و بادوام ترین عاملی است که در رشد شخصیت افراد تأثیر می گذارد.(2)

خانواده ابتدا یک واحد تولیدی بیولوژیک است و از ازدواج دو فرد به وجود می آید بعد از تولید فرزند، به صورت یک واحد اجتماعی در می آید. کودک خصوصیات را از والدین به ارث می برد و از این راه پدر و مادر زمینه رشد و پیشرفت کودک را فراهم می کنند، اما نفوذ والدین تنها محدود به جنبه های ارثی نیست. کودک در ابتدا به علت ارتباط محکمی که با مادرش دارد از او متأثر می شود. سپس این ارتباط، دگرگون می شود و به صورت ارتباط با پدر و افراد دیگر خانواده در می آید و این تأثیر در دوران کودکی، شدید و زیاد است ولی به تدریج بعد از مرحله بلوغ کاهش می یابد.

خانواده همچون یک جامعه کوچکی است که هدفش رشد و تکامل اجتماعی کودکان است و این هدف، به صورت ابتدایی، در داخل خانواده تحقق می یابد.(3)

کودک در خانه با فرهنگ جامعه آشنا می شود، در اثر تماس با والدین و مشاهده طرز رفتار آنان در زمینه های مختلف زندگی متوجه راه زندگی و فلسفه اجتماعی جامعه می گردد. معمولاً تمایلات والدین، افکار و عقایدشان، طرز برخورد افراد خانواده با یکدیگر و افراد خارجی (غیر از خانواده)، آرزوها و هدف های آنان در زندگی و میزانهای اخلاقی مورد قبول آنان انعکاسی از میراث اجتماعی است.(4)

1- (1) همان، ص 52.
2- (2) علی شریعتمداری، تعلیم و تربیت اسلامی، ص 193.
3- (3) علی اکبر شعاری نژاد، روان شناسی رشد، ص 540.
4- (4) تعلیم و تربیت اسلامی، ص 209.