قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 138

مراحل رشد و انواع بازی در آنها

کودک در هر سنی به بازی های مخصوصی مشغول می شود که اینک انواع آنها در چهار مرحله مورد مطالعه قرار می گیرند:

الف) دو مرحله اول (از تولد تا سه و از سه تا شش سالگی)

در این دوره - مخصوصاً سه سال اول - بازی کودک جنبه فردی و آزاد دارد. حرکت نخستین مظهر بازی است چنانکه کودک نوزاد، در گهواره با حرکت دادن دست ها و پاهایش به طور منظم و دائم بازی می کند. از شنیدن صدای خود لذت می برد، جیغ می کشد فریاد می کند و از مشاهده رنگ های براق و نورهای درخشان خوشحال می شود. به طور کلی، در این مرحله، هرچه در حواس او اثر کند و موجب رضایت خاطر و خوشی او شود با آن به بازی می پردازد. از شنیدن صداهایی که با آهنگ توأم باشند لذت می برد و شاد می شود.

همین که راه افتاد و سخن گفتن را آغاز کرد، بازی های او به صورت های اسب سواری، جست و خیز و سخنگویی جلوه گر می شوند، و از حمله به دیگری یا مورد حمله واقع شدن لذت می برد، از پرداختن به گفتگو - بدون این که بخواهد از فکری تعبیر کند - خوشحال می شود زیرا فقط می خواهد سخن بگوید و صدای خود را بشنود.

در دوره دوم (از سه تا شش سالگی) بازی و حرکات بدنی کاملاً در کودک آشکار می شوند. کودک در این مرحله به هیچ قید و قاعده ای در بازی معتقد نیست و می خواهد کاملاً آزاد باشد و به کشش خیال، غرایز و امیال فطری بازی کند. در اواخر این مرحله، معمولاً نیروی خیال کودک شدت می یابد و در بازی های او منعکس می شود. کودک به تحلیل و ترکیب اشیاء، کسب اطلاعات، علاقه به رقابت و تقلید از هر آنچه می بیند و می شنود، متمایل می شود، و به هر چه چشمش می افتد، دست دراز می کند، و به بازی با آن می پردازد. علاقه شدیدی به بازی با گل و خاک دارد و در این سن، کودک اسباب بازی های خود را می شکند تا به محتویات آنها پی ببرد و چگونگی ترکیب و حرکت آنها را دریابد.(1)