قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 150

برخی نویسندگان موانع تربیت را اینگونه تعریف کرده اند:

«موانع تربیت مشکلات و تنگناهایی است که در راه تربیت واقع می شوند و به تربیت شدن یا تربیت کردن آسیب و ضرر می رسانند».(1)

تذکر: این تعریف شامل موانع و آسیب های تربیتی می شود ولی به نظر می رسد جداسازی آنها مناسب تر است. مقصود از موانع در اینجا: زمینه ها و علل منفی است که در شکل گیری، شخصیت، حالات و ساختار وجودی انسان تأثیر مستقیم یا غیرمسقیم دارند و از رشد و تعالی مثبت انسان جلوگیری می کنند.

ب) آسیب ها

مقصود عناصر مؤثر در تخریب تربیت انسان است یعنی بعد از شکل گیری شخصیت و حالات انسان برخی عناصر (مثل گناه) موجب سقوط و عقب گرد تربیتی انسان می شود.

به عبارت دیگر موانع تربیت قبل از تحقق تربیت است و آسیب تربیت بعد یا حین فرآیند تربیت حاصل می شود و به تربیت ضرر می زند.

البته برخی موانع تربیت نقش آسیب رسان نیز دارند. لیکن جداسازی موانع از مهمترین آسیب ها می تواند در تبیین بهتر مباحث مفید باشد.

و نکته دیگر: در این نوشتار به دلیل محدود بودن موضوع به دوران کودکی، بحث گناه مطرح نیست زیرا کودک مکلف نیست اما آسیب های تربیتی از نگاه دیگر، مثل: ضرر به دیگران و آزار آنها و....

تقسیمات موانع تربیت

همان طور که در مبحث عوامل تربیت گذشت، در مورد موانع نیز می توان تقسیم بندی های متعددی ارائه کرد. در یکی از منابع(2) موانع تربیت به چهاردسته تقسیم شده است:

اول: موانع اعتقادی (مثل کفر و...)

دوم: موانع اخلاقی (مثل غفلت و...)