قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 153

اول: موانع درونی

برخی موانع تربیت از محیط درون انسان سرچشمه می گیرد.

1 - وراثت (مانع طبیعی درونی)

همان طور که گذشت برخی بیماری ها رفتارهای انسانی از پدر و مادر به ارث برده می شود و در آیات و احادیث نیز به تأثیر برخی آنها اشاره شده بود. البته تأثیر وراثت به صورت مقتضی است و انسان می تواند بر مشکلات و موانع ارثی فائق آید و مسیر خویش را با اراده و ایمان تغییر دهد.

2 - خودفراموشی و خدافراموشی (مانع انسان شناختی تربیت)

یکی از موانع تربیت آن است که انسان خدای خود را فراموش کند کسی که مبدأ و آفریننده و هدایتگر خویش را فراموش کند راه را گم می کند و درنتیجه گمگشته ای فراموش شده می شود و چنین فردی از نعمت هدایت و تربیت محروم می شود. آری یکی از موانع تربیت مانع انسان شناختی است که انسان خود را نشناسد یا از یاد ببرد.

(وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِکَ هُمُ الْفاسِقُونَ)؛1 «و هم چون کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند، پس (خدا) خودشان را از یادشان برد؛ فقط آنان نافرمانبردارند».

مفسران جمله ی «فراموش کردن خدا موجب خودفراموشی می شود.» را چند گونه تفسیر کرده اند:

الف) اگر انسان خدا را فراموش کند، غرق در مادیات و شهوات می شود و استعدادهای روحی و هدف آفرینش خود را فراموش می کند و از وجود خود برای رسیدن به سعادت و کمال استفاده نمی کند(1) و از این رو در حدّ حیوانات سقوط می کند.

ب) فراموشی خدا همراه با فراموشی صفات اوست؛ یعنی علم بی کران و هستی مستقل و بی انتها و نیازمندی موجودات به او فراموش می شود و در نتیجه انسان خود را مستقل و بی نیاز می شمرد و واقعیت و هویت انسانی خود را فراموش می کند.(2)