قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 162

اگر انسان از هوای نفس تبعیت کند کم کم حاکم بر او می شود بلکه همچون معبودی برای انسان جلوه گر می شود و مانع جدّی در راه تربیت و کمال می شود.

قرآن در آیات متعدد این خطر را گوشزد کرده است.

(وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِی إِنَّ النَّفْسَ لَأَمّارَهٌ بِالسُّوءِ إِلاّ ما رَحِمَ رَبِّی إِنَّ رَبِّی غَفُورٌ رَحِیمٌ) ؛(1) «و نفس خود را تبرئه نمی کنم؛ [چرا] که قطعاً نفس، بسیار به بدی ها فرمان می دهد، مگر آنچه را پروردگارم رحم کند. به راستی که پروردگارم بسیار آمرزنده [و] مهرورز است».

دوم: موانع بیرونی

برخی موانع تربیت از محیط بیرونی سرچشمه می گیرد اعم از موانع موجود در محیط طبیعی مثل رحم مادر، آب و هوا و نیز محیط خانوادگی و اجتماعی مثل مدرسه، محل کار، معلم، دوستان بد و....

قرآن کریم گاهی به تأثیرات کلی محیط نامناسب اشاره کرده و با تشبیه محیط نامناسب به کشتزار بد می فرماید:(وَ الْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِی خَبُثَ لا یَخْرُجُ إِلاّ نَکِداً کَذلِکَ نُصَرِّفُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یَشْکُرُونَ) ؛(2) «و سرزمین پاکیزه، گیاهش به رخصت پروردگارش می روید؛ و آن (سرزمینی) که پلید است، جز (گیاه) کم فایده از آن نمی روید؛ این چنین نشانه ها را برای گروهی که سپاس گزاری می کنند، به گونه های مختلف بیان می کنیم». و گاهی نیز به تأثیر منفی محیطهای خاص اشاره کرده است از جمله:

1 - دوستان بدکار (محیط نامناسب اجتماعی)

قرآن نقش دوست بدکار را در انحراف انسان مهم جلوه می دهد تا آن جا که صحنه ای از روز رستاخیز را به تصویر می کشد که برخی افراد در اثر دوستان بد به ستمکاری روی آورده و گرفتار مشکلات رستاخیز شده اند:

(وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّالِمُ عَلی یَدَیْهِ یَقُولُ یا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً * یا وَیْلَتی لَیْتَنِی لَمْ