قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 233

در اسلام و سیره معصومان علیهم السلام روش تنبیه و تشویق، روشی پذیرفته شده است. زیرا در اسلام نیکی و بدی و جزای فرد درستکار و خطاکار یکسان نیست(1) ؛ این مسأله در سوره فصلت آیه 34 مورد اشاره قرار گرفته است:(وَ لا تَسْتَوِی الْحَسَنَهُ وَ لاَ السَّیِّئَهُ)؛ «و نیکی و بدی مساوی نیست».

در قرآن کریم، تمام آیاتی که درباره بهشت و دوزخ است و همه وعده های الهی که مورد اشاره قرار گرفته است، به نوعی در جهت تشویق و تنبیه بندگان برای تغییر رفتار و حرکت در جهت کمال مطلق است.

امام علی علیه السلام نیز در عهدنامه خود به مالک اشتر این مسأله را مورد توجه قرار داده است و خطاب به مالک می فرماید:

«هرگز نیکوکار و بدکار در نظرت یکسان نباشند، زیرا نیکوکاران در نیکوکاری بی رغبت، و بدکاران در بدکاری تشویق می گردند، پس هر کدام از آنان را بر اساس کردارشان پاداش ده».(2)

چنان که امام علی علیه السلام درباره نقش پاداش و کیفر الهی در تربیت آدمی فرموده است:

«همانا خداوند پاداش را بر اطاعت، و کیفر را بر نافرمانی قرار داد، تا بندگان را از عذابش برهاند، و به سوی بهشت کشاند».(3)

بر این اساس و به گفتۀ امیرمؤمنان علیه السلام یکی از وظایف اساسی پیامبر اسلام انذار و تبشیر است تا با این کار، بندگان خدا را در جهت خیر و صلاح هدایت کند و از بدی و کارهای خطا باز دارد:

«همانا خداوند، محمد صلی الله علیه و آله و سلم را نشانۀ قیامت و مژده دهنده بهشت، و ترساننده از کیفر جهنم قرار داد».(4)

آیت الله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه آورده است:

«بشارت و انذار یا تشویق وتهدید، بخش مهمی از انگیزه های تربیتی و حرکت های اجتماعی را تشکیل می دهد، آدمی هم باید در برابر انجام کار نیک تشویق شود، و هم

1- (1) روش های تربیت اجتماعی کودک بر اساس قرآن و نهج البلاغه، ص 10.
2- (2) . عبدالواحد تمیمی آمدی، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص 328.
3- (3) . همان، حکمت 268.
4- (4) . همان، خطبه 160.