قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 250

«الغلام یلعب سبع سنین ویتعلّم الکتابه سبع سنین ویتعلّم الحلال و الحرام سبع سنین؛ فرزند هفت سال - نخست زندگی - را باید بازی کند، در هفت سال - دوم - سواد خواندن و نوشتن بیاموزد، در هفت سال - سوم - به آموزش احکام حلال و حرام بپردازد».(1)

و در برخی روایات دیگر سال های آزادی و بازی کودک شش سال آمده است(2) که این اختلاف را می توان اختلاف در آمادگی افراد تعبیر کرد؛ زیرا افراد گوناگون استعدادهای متفاوتی دارند، برخی کودکان کمی زودتر به سن آموزش می رسند و برخی کمی دیرتر. نکته ای که از این روایات می توان استفاده کرد، این است که آموزش کودکان را باید بر حسب تفاوت استعداد از شش یا هفت سالگی شروع کرد و آغاز آموزش، پیش از این سال ها مناسب نیست و شاید زیان های آن بیش از فوایدش باشد. در سنین پیش از این کودک باید آزاد باشد و به بازی بپردازد، اگرچه از طریق بازی به طور غیر مستقیم آموزش می بیند، ولی این غیر از آموزش رسمی است که برای کودک مسئولیت می آورد و باید برای فراگیری آن تکالیفی را انجام داد.

نکته دیگری که می توان از این روایات به قرینه روایات دیگر به دست آورد، این است که شش یا هفت سال تا هجده یا بیست و یک سالگی (یعنی هفت سال دوم و هفت سال سوم)، سال هایی است که برای آموزش و تربیت بسیار مناسب است، زیرا بعد از این شاید، آموزش ها و تربیت ها، تأثیر شگرفی که در این سال ها داشته اند را به دست ندهند.

امام صادق علیه السلام در این باره می فرمایند:

«احمل صبیک حتی یأتی علیه سته سنین ثمّ أدّبه فی الکتاب ست سنین ثمّ ضمّه إلیک سبع سنین فأذّبه بأربک فإن قبل والاّ فخلّ عنه؛ فرزندت را آزاد بگذار تا شش ساله شود، سپس تا شش ساله به او خواندن و نوشتن بیاموز و سپس هفت سال دیگر نیز بر آن بیفزای و به تربیت او بپرداز، اگر تربیت پذیرفت،] چه خوب [و گرنه او را به حال خود رها کن».(3)

1- (1) وسائل الشیعه، ج 15، ص 194.
2- (2) طبرسی، مکارم الاخلاق، ص 233.
3- (3) همان.