قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 69

یادآوری: در این احادیث بیان شده که آموزش احکام حلال و حرام مربوط به دوره سوم (14-21 سال) است. لیکن این مطلب مربوط به «غلام» یعنی پسربچه هاست اما دختران که بر اساس مقررات اسلامی در دوره دوم عمر (9 سالگی به بعد) به سن تکلیف می رسند، لازم است احکام اسلامی (مثل نماز و روزه و...) را بیاموزند و عمل کنند.

- ادب آموزی

در احادیث دوره دوم کودکی، دوره آموزشی آداب معرفی شده و بر تأثیرپذیری کودک و لزوم ادب آموزی تأکید شده است.

از امام علی علیه السلام نقل شده که در وصیت به امام حسن علیه السلام فرمودند:

«إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ کَالْأَرْضِ الْخَالِیَهِ مَا أُلْقِیَ فِیهَا مِنْ شَیْ ءٍ قَبِلَتْهُ فَبَادَرْتُکَ بِالْأَدَبِ قَبْلَ أَنْ یَقْسُوَ قَلْبُکَ وَ یَشْغَلَ لُبُّکَ؛ دل نو رسیده همچون زمین خالی است، هر چه در آن بکارید قبول می کند. پس با ادب آموزی شروع کردم قبل از آنکه دلت سخت و عقلت مشغول شود».(1)

و نیز در احادیث به آینده نگری در تربیت فرزندان اشاره شده است:

از امام علی علیه السلام حکایت شده که فرمودند:

«لاتقسرپوا اولادکم علی آدابکم فانّهم مخلوقون لزمان غیر زمانکم؛ فرزندانتان را بر پذیرش آداب خودتان مجبور نسازید چرا که آنان برای زمانی غیر از زمان شما خلق شده اند».(2)

ادب آموزی شامل طیف وسیعی از آداب فردی و اجتماعی و... می شود که از منابع اساسی وحی، علم، عقل و عرف، فطرت و... گرفته می شود.

بنابراین آداب در اینجا شامل اخلاقیات دینی (مثل ارزش ها و ضد ارزش های دینی) که در قرآن و احادیث آمده و همان طور که شامل آداب اجتماعی و عرفی صحیح هر ملت و همان طور که شامل آداب و اخلاق علمی و ارزش های فطری و عقلایی می شود.

آداب و ارزش های اصیل و صحیح همچون امانت داری، وفای به عهد، مهمان نوازی، دوستی و محبت، ایثار، عفو و گذشت، شجاعت و... باید در این دوره به کودکان آموزش داده شود.