قرآن و تربیت اجتماعی کودک صفحه 99

در احادیث اسلامی نیز تأثیر عامل وراثت در سرنوشت افراد اشاره شده است، از جمله:

«عنه صلی الله علیه و آله و سلم: تخیرو النطفکم فان العرق دساس؛ زنان شایسته را به همسری برگزینید که نژاد سرایت می کند».(1)

از آیات قرآن و احادیث استفاده می شود که عامل وراثت موجب جبر نمی شود بلکه وراثت زمینه ساز برخی صفات در انسان است اما ممکن است افرادی با اراده و اختیار راه خود را تغییر دهند و تابع زمینه های وراثت نشوند. مثال: فرزند نااهل نوح:(قالَ یا نُوحُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صالِحٍ فَلا تَسْئَلْنِ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّی أَعِظُکَ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْجاهِلِینَ) ؛(2) «(خدا) فرمود: «ای نوح! در حقیقت او از خانواده تو نیست؛ [چرا] که او (دارای) کرداری غیر شایسته است! پس آنچه را هیچ علمی بدان نداری، [از من] مخواه؛ در واقع من به تو پند می دهم که [مبادا] از نادانان باشی».

2 - هورمون ها ( hormones )

برخی صاحب نظران «هورمون ها» را یکی از عوامل مؤثر در رشد و تکامل دانسته اند. که برجسم و روان و رفتار انسان تأثیر می گذارد.

ب) عوامل فرامادی درونی

این عوامل شامل چند مورد می شود از جمله:

1 - فطرت

مطالب فطری چیزهایی است که در همه انسان ها در همه زمان ها و مکان ها وجود دارد. اگرچه گاهی براثر موا نع ضعیف می شود. برای مثال قرآن کریم انسان را دارای نهادی خداجو، خداخواه، و خداپرست معرفی می کند.

(فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللّهِ الَّتِی فَطَرَ النّاسَ عَلَیْها لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللّهِ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النّاسِ لا یَعْلَمُونَ) ؛(3) «پس روی (وجود) خود را به دین حق گرایانه

1- (1) فیض کاشانی، محجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء، مصحح علی اکبر غفاری، ج 3، ص 93.
2- (2) هود/ 46.
3- (3) روم/ 30.