درآمدی بر نبوت و شخصیت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم: علمی،اعتقادی،تاریخی،اخلاقی و تربیتی صفحه 116

جمع قرائن

اشاره

برخلاف آنچه بعضی گمان می کنند راه اثبات صدق دعوای نبوت تنها معجزات نیست، بلکه گاهی در جمع قرائن مربوط به زندگی آن پیامبر وصفات و ویژگیهای اخلاقی و عملی او و محتوای دعوت و برنامه هایی که به کار می بندد آنچنان سند روشنی می توان تهیّه کرد که با قویترین معجزات برابری می کند، بلکه گاهی؛ از معجزات هم پیشی می گیرد.

این نوع استدلال نیز در سخنان پیشینیان کم و بیش دیده می شود هر چندبه صورت یک دلیل منسجم به چشم نمی خورد. به همین دلیل لازم است قبلاً توضیحی درباره آن داده شود.

امروز در علوم مختلف از این طرق برای پی بردن به حقائق در کشف جرائم، بهره زیادی گرفته شده است. در شناخت انواع بیماریها در پی بردن به چگونگی شخصیت بزرگان در طول تاریخ در کشف مسائل مربوط به جهان خلقت زمین و آسمان و گیاهان و حیوانات همه از این روش استفاده می شود. تفاوتی که این روش با استقراء دارد - که یکی از طرق برهانی است - این است که در استقراء بررسی روی افراد سبب می شود که با یک حکم کلی آشنا شویم؛ مثلاً دنده های انسانهای زیادی را بشماریم و بعد به عنوان یک قانون کلی بنویسیم که هر انسانی دارای فلان تعداد دنده است.

ولی در روش جمع قرائن آثار یک موضوع خاص و به اصطلاح جزئی حقیقی مورد بررسی قرار می گیرد و از مجموع آثار یک موضوع خاص پی به مؤثر می بریم؛ مثلاً هرگاه جنایتی در نقطه ای رخ می دهد و شخصی را به عنوان متّهم در دادگاه احضار می کنند او به طور کلی منکر می شود. اگر شاهد و گواهی هم در کار نباشد، نباید پرونده مختومه شود، بلکه با تحقیقات گوناگون و گرد آوری قرائن، امور زیادی را مورد بررسی قرار می دهند. مانند سوابق متهم و نوع