درآمدی بر نبوت و شخصیت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم: علمی،اعتقادی،تاریخی،اخلاقی و تربیتی صفحه 218

دلیل اول خواجه طوسی در حقیقت استفاده از برهان حکمت است. به این بیان که اگر پیامبران الهی گناه بکنند و یا خطا واشتباهی از آنان صادر شود باحقیقت نبوت منافات دارد و موجب نقض غرض می شود. و این دلیل؛ عصمت آنان در مقام تلقی و دریافت وحی و عصمت در مقام تبلیغ وحی واحکام الهی را ثابت می کند.

با دو دلیل دیگر نیز عصمت در اعمال شخصی را ثابت می کند. این سه برهان را خواجه طوسی در این عبارت کوتاه بیان فرموده است:

«و یجب فی النبیّ العصمه لیحصل الوثوق فیحصل الغرض و لوجوب متابعته و ضدها و الانکار علیهم»(1).

محدوده عصمت پیامبران

اشاره

اگرچه اصل وجوب عصمت در انبیای الهی مورد اتفاق و اجماع تمام فرقه های مسلمانان است ولی در محدوده آن اختلاف نظر وجود دارد، مثلاً در اینکه پیامبر خدا بعد از بعثت نباید گناه کبیره مرتکب شود همه ی مسلمانان قبول دارند. اما گروهی از معتزله می گویند جایز است بعد از بعثت و رسیدن به مقام نبوت گناه صغیره از پیامبر صادر شود.

البته در اینکه بر چه اساسی گناه صغیره صادر می شود نیز مورد اختلاف است. بعضی گفته اند ممکن است از روی سهو و نسیان و یا از جهت خطا در مصداق باشد. مطلب دیگر اینکه صدور گناه صغیره چون به وسیله کارهای خیر و ثواب حبط می شود و عقابی ندارد پس اشکالی ندارد(2).