هزار و یک حکایت اخلاقی جلد 1 صفحه 99

حکایت 156: دیانت و تقوای «خویش»

شیخ اجل سعدی می گوید: یاد دارم که مدعی در این بیت:

چون بود خویش را دیانت و تقوی

قطع رحم بهتر از مودت قربی

بر قول من اعتراض کرده بود و گفته: حق تعالی در کتاب مجید از قطع رحم(1) نهی کرده است(2) و به مودت ذی القربی فرموده(3) و اینچه تو گفتی، مناقض آن است. گفتم: غلط کردی، که موافق قرآن است «وَإِنْ جَاهَدَاکَ عَلَی أَنْ تُشْرِکَ بِی مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا »(4)

هزار خویش که بیگانه از خدا باشد

فدای یک تن بیگانه کاشنا باشد(5)

یقولون فی الأقارب إن دنت

وما العز إلا فی فراق الأقارب

تراهم جمیعا بین حاسد نعمه

و بین أخی بغض و آخر عائب

حکایت 157: علی بن اسماعیل

سعایت و سخن چینی بی شمار از حضرت موسی بن جعفر نزد خلیفه عباسی هارون الرشید، سبب شد تا هارون دستور دهد از آل ابی طالب کسی را طلب کنید تا احوالات موسی بن جعفر را بداند. یحیی برمکی وزیر و دیگران، علی بن اسماعیل برادر زاده ی امام را معرفی کردند.

به امر خلیفه، نامه ای برای علی بن اسماعیل نوشتند و او را به بغداد فرا خواندند. وقتی امام از این موضوع آگاه شد، او را طلبید و فرمود: کجا می خواهی بروی؟ گفت: بغداد. فرمود: برای چه می روی؟ گفت: قرض بسیار دارم. فرمود: من قرض تو را ادا میکنم و خرجت را می دهم! او قبول نکرد و گفت: مرا وصیتی کن!

فرمود: تو را وصیت می کنم در خون من شریک نشوی و اولاد مرا یتیم نگردانی و تا سه مرتبه تکرار کردند و سیصد دینار طلا و چهار هزار درهم به او عطا کردند، بعد حضرت به حاضران فرمود: او با سخن چینی در ریختن خون من شریک خواهد شد.(6)

علی بن اسماعیل به بغداد آمد و بر یحیی بن خالد برمکی وارد شد. شب در خلوت یحیی سخن ها به علی بن اسماعیل یاد داد و گفت: فردا در حضور خلیفه که در باره ی موسی بن جعفر می پرسند بگو: من ندیده ام در یک زمان دو خلیفه باشد، شما در بغداد و موسی بن جعفر در مدینه، نزدیک است مردم را علیه تو بشوراند!

فردا صبح، علی بن اسماعیل بر هارون وارد شد و هر چه توانست علیه موسی بن جعفر سعایت کرد؛ از جمله این که: از اطراف برایش پول می برند و اسلحه برایش می آورند، از مردم بیعت می گیرد و می خواهد دولتی تشکیل دهد.

1- بریدن از خویشاوندان.
2- در سوره ی بقره آیه ی 27 و سوره ی رعد آیه ی 25.
3- بقره / 83، 177، نساء / 36، نحل / 90، إسراء / 26، نور / 22، روم / 38، شوری / 23.
4- لقمان /15، ترجمه: و هرگاه آن دو (والدین) تلاش کنند که تو چیزی را همتای من قرار دهی که از آن آگاهی نداری بلکه میدانی باطل است از ایشان اطاعت مکن.
5- گلستان / باب دوم، حکایت 43.
6- منتهی الآمال 213/2 .