راز طلایی صفحه 191

سوم: هر گاه زن، چیزی از شوهر بخواهد که قادر نباشد یا قادر باشد اما بر او واجب نباشد، جایز است به او وعده دهد که می گیرم، اگر چه قصد او نباشد گرفتن آن و نگیرد. و همچنین هر گاه کسی را که زنان متعدده باشد جایز است که به هر یک بگوید من تو را دوست دارم، اگر چه مطابق واقع نباشد.

چهارم: هر گاه طفلی را به شغلی مأمور سازی و او رغبت به آن نکند، از مکتب رفتن یا شغل دیگر جایز است که او را وعده دهی یا بترسانی که با تو چنین و چنان خواهم کرد، اگر چه منظور تو کردن آن نباشد.

پنجم: در جهاد و مبارزه با اعداء اگر به دروغ، خدعه توان نمود که سبب ظفر یافتن بر دشمنان دین شود و حاصل کلام آن است که در هر موضعی که فایدۀ شرعی بر آن مترتّب شود و تحصیل آن موقوف به کذب باشد جایز است دروغ گفتن و اگر بر ترک دروغ، مفسدۀ شرعی مترتّب شود واجب می شود. و باید از حد ضرورت و احتیاج، تجاوز نکرد.و دروغ گفتن در تحصیل زیادتی مال و منصب و امثال اینها از چیزهایی که آدمی مضطّر به آنها نیست حرام، و مرتکب آن گناهکار است.(1)

و) توریه

توریه یعنی سخنی بگویی که ظاهر معنی آن راست باشد اگر چه آنچه را شنونده از آن می فهمد دروغ باشد تا نفس عادت به دروغ نکند. مثل اینکه بعد از آنکه ظالمی از مکان کسی سؤال کند، بگو خدا بهتر می داند که کجاست. یا علم غیب نزد خداست. یا بگو سراغ او را در مسجد بکن، اگر دانی که در مسجد نیست.(2)

محاربی از امام صادق 7و او از پدرانش نقل می کند که پیامبر خدا(صلی الله علیه وآله)فرمود:

«سه چیز است که دروغ گفتن در آنها خوب است:

حیله در جنگ و وعده دادن تو به همسرت(3) و اصلاح میان مردم.

1- . نراقی، ملا احمد، معراج السعاده، نشر: قائم آل محمد، چاپ ششم، ص 460.
2- . همان.
3- . مثلاً در هنگام تنگدستی وعده ای بدهی که موجب طلاق و جدایی نشود.