حج برنامه تکامل صفحه 114

مسکنت بر خاک ذلّت نهاده و دست به دامن فضلم زده‌اند. من هم، دامن از دستشان نکشیده و محرومشان نکرده‌ام، بلکه مشمول فضلشان کرده و در طاق و رواق عزّت و مکرمت، جایگزینشان ساخته‌ام) پس به ایشان عطا کردم و آن، فضل من است که به هر کس بخواهم می‌دهم.

آری، خدای مهربان، به روی بندگانش درهای متعدّد گشوده و وسایل گوناگون در اختیارشان نهاده است. یک دردرِ عمل است. جمعیتی که از این در وارد می‌شوند، وسایل و اسباب کار، به تقدیر پروردگار، برای آنها فراهم است. بدن سالم و بنیه کار و قدرت مالی و آبرو و اعتبار دارند.

با همین وسایل خدادادی، به کار می‌پردازند و توفیق الهی هم شامل حالشان می‌شود. انواع و اقسام عبادات مالی و بدنی انجام می‌دهند؛ روزه‌ها و نمازهای مستحبّی بجا می‌آورند؛ حجّ و عمره‌های مکرّر، انفاقات گوناگون خداپسندانه، تأسیس مؤسّسات خیریّه، خدمات ارزنده عامّ‌المنفعه و سایر اعمال عبادی را که موفّق می‌شوند، عمل می‌کنند و از این راه به درجات عالی‌ای از سعادت ابدی نایل می‌شوند و ازباب عمل وارد جنّت و رضوان خدا می‌گردند.

جَزاءً بِما کانُوا یَعْمَلونَ (1) 1.

امّا درِ دیگری هم هست کهدرِ سؤال است. باب گدایی و تضرّع و زاری است.

این در هم، اهل مخصوص به خود را دارد. گدایی کردن هم فنّ خاصّی است و راه و رسم مخصوصی دارد و از دست همه کس بر نمی‌آید.

همچنان که اهل عمل بودن، کار هر کسی نیست و ابزار کار می‌خواهد، گدایی کردن از خدا و اهل دعا بودن هم، کار هر کسی نیست. دلی زنده و چشمی گریان و حالی سوزان می‌خواهد.

آدمی، به خود می‌آید و اندکی می‌اندیشد که جمعی از بندگان خدا، راستی موفقند و آثارموفقیت، از تمام شؤون زندگی‌شان پیداست. صحّت و عافیت دارند و از نعمت