حج برنامه تکامل صفحه 144

شَهِیقَهَا فِی أُصُولِ آذَانِهِمْ. (1) 1

اما چون شب درآید (برای نماز) برپا ایستاده و آیات قرآن را با فکر و تأمّل تلاوت کنند. با دلی شکسته و محزون، به وسیله قرآن، به درمان درد خود کوشند. گاهی که به آیات رحمت رسند، بر آن وعده‌های امیدبخش قرآن دل بسته و مشتاقانه، در آن بیندیشند که گویی تمام آن پاداش‌های موعود خدا، برابر چشم آنان مجسّم است و هرگاه مرورشان به آیات عذاب افتد، چنان گوش دل بر آن بگشایند که گویی فریاد و خروش دوزخیان، در بن گوش‌هایشان بلند است.

فَهُمْ حانُونَ عَلی أوْساطِهِمْ مُفْتَرِشُونَ لِجِباهِهِمْ وَ أَکُفِّهِمْ وَ رُکَبِهِمْ وَ أطْرافِ أقْدامِهِمْ یَطْلُبُونَ إلَی اللَّهِ تَعالی فِی فَکاکِ رِقابِهِمْ. (2) 2

پس آنان، شب را به پیشگاه خدا، یا با قامت خمیده در حال رکوعند، یا با روی، به خاک افتاده و دست و پا و زانوان و پیشانی‌های خود را به فروتنی، فرش زمین کرده و در حال سجودند و آزادی خود را از عذاب رستخیز، از خدا می‌طلبند.

به شب مردان که در ره تیزگامند به سان شمع سوزان در قیامند

به شب مرغان حق را سوز و ساز است به خاک عشق، شب روی نیاز است

شب است اخترشناسان را دل افروز شب است آتش به جانان را جگر سوز

شب ار چشم طبیعت رفت در خواب دل بیدار گشت از شوق بی‌تاب

شب آمد پرده‌پوش مست و هُشیار فروغ دیده و دل‌های بیدار

شب آمد حکمت‌آموز دل پاک شب آمد گوهر افروز نه افلاک

شب آن معراجی عرش آشیانه فسبحان الذی اسری ترانه

فراز بارگاه عرش بنشست ز جام لی مع اللَّه گشت سرمست (3) 3

آری، دل شب، چه فرصت مغتنمی برای عُشّاق حضرت حق است

وای از اسرار درون دل شب شب چه‌ها دیده به عالم یا رب

1- نهج‌البلاغه، خطبه 184

2- دنباله همان خطبه است.

3- منتخبی از «نغمه الهی» مرحوم الهی قمشه‌ای.