حج برنامه تکامل صفحه 16

قدرت‌های مخالف را از پا در می‌آورد و هر نقشه خائنانه‌ای را نقش بر آب می‌سازد و با اجرای قوانین متقن آسمانی و تحکیم مبانی عدل اجتماعی، یک زندگی سراسر سعادت و رضایت، توأم با عزّت و سیادت جهانی، به وجود می‌آورد.

غرض ز انجمن و اجتماع، جمع قواست چرا که قطره چو شد متّصل به هم، دریاست

ز قطره هیچ نیاید، ولی چو دریا گشت محیط گردد و از وی نهنگ خواهد خاست

ز فرد فرد، محال است کارهای بزرگ ولی ز جمع، توان خواست هر چه خواهی خواست

بی‌تردید تنها وسیله برای حلّ مشکلات زندگی، تعاون اجتماعی است؛ و تنها راه برای ایجاد تعاون، حس تفاهم میان افراد و اقوام است و عالی‌ترین عامل حسن تفاهم، تعالیم حقّه دینی است که تمام فاصله‌ها را از بین می‌برد و دل‌ها را به هم نزدیک می‌کند و شرق و غرب را به هم می‌پیوندد و سیاه و سفید، عرب و عجم، ترک و هندو، همه را با هم برادر و همدرد و شریک غم می‌گرداند و می‌گوید:

ایُّهَا النَّاسُ، انَّ رَبَّکُمْ واحِدٌ، وَانَّ اباکُمْ واحدٌ، کُلُّکُمْ لِآدَمَ، وَآدَمُ مِنْ تُرابٍ انَّ اکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ اتقیکُمْ (1) 1 وَلَیْسَ لِعَرَبیّ عَلی عَجَمیّ فَضْلٌ الّا بِالتَّقْوی (2) 2.

مردم! پروردگار همه شما یکی است و پدر همه شما (آدمیان) یکی. همه از آدمید و آدم، از خاک است. به حقیقت، هر که در میان شما باتقواتر است، او در پیشگاه خدا گرامی‌تر است. عرب را بر عجم فضیلتی نیست، مگر به ملاک تقوا.

و می‌گوید:

الْمُؤْمِنُونَ‌اخْوَةٌ تَتَکافَؤُدِمائُهُمْ وَهُمْ‌یَدٌ عَلی‌مَنْ سِواهُمْ یَسْعی‌بِذِمَّتِهِمْ ادْناهُمْ (3) 3.

1- حجرات: 13

2- از خطبه رسول اکرم صلی الله علیه و آله در حجة الوداع در عرفات، تحف العقول، ص 29.

3- سفینة البحار، جلد 1، ص 392. از خطبه رسول اکرم صلی الله علیه و آله در منی در حجةالوداع.