حج برنامه تکامل صفحه 182

همچنین امام سجّاد علیه السلام، به آن شخص حاجّ که از مکه مراجعت کرده بود، ضمن سؤالاتی، درباره توجه به اسرار مناسک حج، فرمود:

فَعِنْدَ مَا حَلَقْتَ رَأْسَکَ نَوَیْتَ أَنَّکَ تَطَهَّرْتَ مِنَ الْأَدْنَاسِ وَ مِنْ تَبِعَةِ بَنِی آدَمَ وَ خَرَجْتَ مِنَ الذُّنُوبِ کَمَا وَلَدَتْکَ أُمُّکَ. (1) 1

آیا هنگامی که سر خود را می‌تراشیدی (در منی نیّت کردی که با این عمل، خود را از آلودگی‌های گناهان و تعدّی به حقوق آدمیان تطهیر کنی و همچون روز ولادت از مادر، از تمام سیّئات و معاصی بیرون نروی و دیگر عود به آنها ننمایی؟!

در بعض روایات آمده است که مراد ازتَفَث در آیه قرآن،لقای امام علیه السلام است.

ذَرِیح عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ قَالَ التَّفَثُ لِقَاءُ الْإِمَامِ. (2) 2

ذریح، از امام صادق علیه السلام در بیان مراد از آیهثم لیقضوا تفثهم نقل کرده که امام علیه السلام فرمود:

تفث، ملاقات با امام است.

مرحوم فیض، در بیان روایت می‌فرماید:

وجهة الاشتراک بین التفسیر والتأویل هی التطهیر. فان احدهما تطهیر من الاوساخ الظاهرة والآخر من الجهل والعمی.

جهت مشترک بین تفسیر و تأویل آیه، همانتطهیر است. چه آن‌که مراد از تفسیر آیه، تطهیر از آلودگی‌های ظاهری است، و نتیجه حاصل از تأویل آیه و ملاقات با امام، تطهیر از پلیدی جهل و نابینایی باطنی است.

همچنان که با تراشیدن موی سر، و ازاله اوساخ از بدن، نظافت و پاکیزگی ظاهری حاصل می‌شود، همچنین با ملاقات امام علیه السلام و عرض اطاعت و تسلیم و اهتدا به نور هدایت آن حضرت، ظلمت جهل، تبدیل به روشنایی علم می‌شود و فضایل انسانی، جایگزین رذایل حیوانی می‌گردد و طهارت باطنی به وجود می‌آید.