کتابخانه بالقرآن

نفس: مجموعه سخنرانیهای حسین انصاریان صفحه 48

صفحه 48

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

و صلّ علی محمد و آله الطاهرین.

قرآن مجید، نقطۀ آغاز پاکی ها، درستی ها، پیروزی ها و سعادت دنیا و آخرت را نَفْس می داند؛ هم چنین نقطۀ ناپاکی ها و بدبختی ها را نیز نَفْس می داند. در حقیقت، گویی انسان نسبت به نفس بر سر دو راهی قرار گرفته است. انسان هنگامی که از مادر متولد می شود رنگی ندارد تا این که نفس هنگام تمییز خوبی ها و بدی ها در مسیری قرار می گیرد. اگر در مسیر درستی و پاکی قرار گرفت، انسان کم کم آراستۀ به رنگ خدایی خواهد شد؛ یعنی دارای صفاتی الهی خواهد شد و اگر نفس در مسیر رذایل و ناپاکی ها قرار گرفت، رنگ تاریکی، ظلمت، شیطنت، شرّ، پلیدی و پستی به خود می گیرد.

مراحل سیر نفس 1 (اسفار اربعه)

-1

قرآن مجید هم آن گاه که به ارزیابی انسان می پردازد، با توجه به دو مسیری که نفس می پیماید، او را ارزیابی می کند، اگر در مسیر پاکی، درستی و فضیلت قرار بگیرد، از انسان به عنوان موجودی الهی یاد می کند و ارزش این موجود الهی را هم تنها خودِ او می داند، اما اگر در مسیر نادرستی و ناپاکی قرار گرفت، در ارزیابی ها او را از حیوان کمتر می داند، آن هم نه حیواناتی که در زندگی انسان نقش و قیمت دارند،

1- (1)-مراحل نفس: در آیات چنین آمده است: إِنَّ النَّفْسَ لَأَمّٰارَهٌ بِالسُّوءِ إِلاّٰ مٰا رَحِمَ رَبِّی إِنَّ رَبِّی غَفُورٌ رَحِیمٌ؛ یوسف:53 وَ لاٰ أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوّٰامَهِ؛ قیامه:2 وَ نَفْسٍ وَ مٰا سَوّٰاهٰا* فَأَلْهَمَهٰا فُجُورَهٰا وَ تَقْوٰاهٰا؛ شمس:7-8 یٰا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّهُ؛ فجر:27 در روایات چنین آمده است: مستدرک الوسائل:138/11،باب 1،حدیث 12644؛«النفس الأماره و اللوامه و الملهمه و المطمئنه بحسب درجاتها و مراتبها فی الطاعه و العقل الهیولانی بالملکه و بالفعل و المستفاد بحسب مراتبها فی لأ العلم و المعرفه عن علیّ بن الحسین و محمّد بن علیّ علیه السّلام أنّهما ذکرا وصیّه أمیر المؤمنین ع لولده و شیعته عند وفاته و هی طویله و فیها و اللّه اللّه فی الجهاد للأنفس فهی أعدی العدوّ لکم إنّه تبارک و تعالی قال إنّ النّفس لأمّاره بالسّوء إلاّ ما رحم ربّی و إنّ أوّل المعاصی تصدیق النّفس و الرّکون إلی الهوی». الکافی:163/1،حدیث 3؛«ابی عبد اللّه علیه السلام فی قول اللّه عزّ و جلّ و ما کان اللّه لیضلّ قوما بعد إذ هداهم حتّی یبیّن لهم ما یتّقون قال حتّی یعرّفهم ما یرضیه و ما یسخطه و قال فألهمها فجورها و تقواها قال بیّن لها ما تأتی و ما تترک و قال إنّا هدیناه السّبیل إمّا شاکرا و إمّا کفورا قال عرّفناه إمّا آخذ و إمّا تارک و عن قوله و أمّا ثمود فهدیناهم فاستحبّوا العمی علی الهدی قال عرّفناهم فاستحبّوا العمی علی الهدی و هم یعرفون و فی روایه بیّنّا لهم». بحار الأنوار:182/6،باب 7،حدیث 11؛«[تفسیر القمی]یا أیّتها النّفس المطمئنّه ارجعی إلی ربّک راضیه مرضیّه قال إذا حضر المؤمن الوفاه نادی مناد من عند اللّه یا أیّتها النّفس المطمئنّه ارجعی راضیه بولاء علیّ مرضیّه بالثّواب فادخلی فی عبادی و ادخلی جنّتی فلا یکون له همّه إلاّ اللّحوق بالنّداء».