معرفت نفس و حشر صفحه 119

بسم الله الرحمن الرحیم

ماهیت سعادت حقیقی

بدان آنچه خیر و سعادت است تنها «وجود» است - که در مقابل آن عدم و شرّ می باشد - و علم به «وجود» نیز خیر و سعادت است و چون وجود مراتب متفاوت دارد آن جا که وجود کامل است سعادت کامل است و آن جا که وجود ناقص است یعنی با شرّ مخلوط است، شقاوت فراوان است. اشرف و اکمل وجودات، ذات حق است و پیرو آن مجردات عقلی و پس از آن نفس و سپس عالم ماده و زمان و حرکت می باشد.

وجودِ هر شیئی در نزد خودش لذید است و اگر شیئ بتواند علت خود را ادراکِ کند این ادراکِ علت نیز برای آن لذیذتر است و این نهایت لذت برای آن موجود خواهد بود و این است که لذت وجودات عقلی افزون است از لذتی که حیوانات دارند. زیرا که وجود شدید تری در نزد وجودات عقلی هست، لذا است که سعادت آن ها کامل تر و عشق آن ها برتر است و اگر نفس ما کامل گردد و آن قدر شدت یابد که از بدن قطع علاقه کند و به حقیقت خود و به ایجاد کننده ی خود رجوع نماید به شادابی و سعادتی دست می یابد که ممکن نیست بتوان آن را با لذّات حسی مقایسه نمود زیرا که اسباب لذت شدیدتر شده و از کدورت و تنگی حس فراتر رفته و به نورانیت صرف و خیر محض و اصل همه ی خیرها نائل آمده است و امّا بیشترین لذت از آن خداوند است که او عین ادراک وجودِ خود است و وجود او اکملُ الوجود است پس لذت او لذیذترین لذت هاست و پس از او وجودات عقلیه که عاشق وجود خود هستند قرار دارند و برای نفس پس از مفارقت از بدن لذت بسیاری خواهد بود.

بعد از وجود حق، جواهر عقلیه هستند که نهایت لذت را به وجود می آورند زیرا که مدرِکات عقلیه شامل همه ی اشیاء هستند ولی مدرِکات حسیه فقط منحصر به حسیات اند که بهره ی آن ها از وجود زیاد نیست و نیز کل محسوسات برای حس لذیذ نیست زیرا بعضی از آن ها ملائم و هماهنگ حس هستند و بعضی برای حسّ تنفرانگیزند، بر عکسِ مدرَکات عقلی