معرفت نفس و حشر صفحه 203

وَ الْمُؤْمِناتِ یَسْعی نُورُهُمْ بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ بِأَیْمانِهِمْ»(1) آن روز می بینی نور زنان و مردان مؤمن در جلو و در جانب راست آن ها در حرکت است. و نیز در خبر وارد شده:

«بعضی را نوری همچون کوهی عظیم داده شده که در جلوی آن ها در حرکت است و بعضی نوری کمتر از این دارند و بعضی را نوری داده شده همچون نخلی در جانب راستشان و بعضی از نخل کوچکتر و همچنین است تا آخرینِ این افراد که نوری داده شده به اندازه ی انگشت پایش، گاهی روشن می گردد و زمانی خاموش می شود و همین که روشن شد حرکت می کند و چون خاموش شد می ایستد. و حرکت و عبور افراد بر صراط به اندازه ی نورشان است. عده ای در حدّ زمانِ بر هم گذاردن چشم مانند نور عبور می کنند و عده ای همانند برق جهنده می گذرند و عده ای مانند اسب تندرو قدرت عبور دارند و آن کس که نوری به اندازه ی انگشت پا دارد با صورت بر صراط می افتد. به طوری که دست ها و صورتش را می کشد، آن طور که یکی را می کشد و دیگری آویزان می گردد و به آتش برخورد می کند و همچنین این حالت ادامه دارد تا مسیر تمام شود.»

این چنین که ملاحظه فرموند تفاوت ایمان مردم بر صراط آشکار می شود و چه بسا ایمان فردی نسبت به فرد دیگر چنانچه وزن شود و مقایسه گردد از نظر قدرت و نوریت و رسوخِ علمی هزاران هزار برابر باشد.

ابوطالب مکی در کتاب «قوت القلوب» می گوید:

«روایت شده که خدای تعالی صراط را برای مؤمنین از رحمت خود خلق کرد و صراط مخصوص موحدین است و کفار را اجازت ورود بر آن نیست. زیرا که آن ها را آتش جبّاریت و دوری از حق فرا گرفته و نور در بین موحّدین به اندازه و مقداری که از دنیا آورده اند، تقسیم می شود و باریکی و وسعت صراط برحسب منازل و مقام موحدین است. اصل وسعت صراط از آن انبیاء است و برای اولیاء نیز صراط را وسعت می دهند و برای مؤمنین علاوه بر وسعت صراط، سرعت و کندی حرکت نیز مطرح است. نفر اوّل سرعتی مانند چشم به هم زدن دارد و آخرین آن ها به زمان دنیا هفت هزار سال