معرفت نفس و حشر صفحه 238

صاحب کشف نیز بین قبر و منبر رسول الله صلی الله علیه و آله باغی از بهشت را مشاهده می کند و یا در وادی برهوت گودالی از جهنم را مشاهده می کند و اساساً خودِ طبیعت در حقیقت آتشی است غیر محسوس که اجسام را آتش می زند و بدن ها را ذوب می نماید و پوست ها را تحلیل می برد و تبدیل می کند.

مظاهر و مشاهد بهشت و دوزخ

این نکته را نباید فراموش کرد که برای هر ماهیت از ماهیات حقیقی و هر معنی از معانی اصولی، حقیقت کلی و مَثَل جزئی و مظاهر جسمانی هست. به عنوان مثال برای انسان یک حقیقت کلی هست که همان انسان عقلی است که جامع همه ی رقائق و خصوصیات انسان بر وجه اَعْلی و اشرف است و این همان روحِ منسوب به خداست که در کلام الهی در مورد آن می فرماید: «وَ نَفَخْتُ فیهِ مِنْ رُوحی»(1) و از روح خود در آن بدن متعادل شده دمیدم و نیز انسان دارای مثال جزئی است مثل زید و عمر. همچنین دارای مشاهد و مظاهر است مانند آینه - که در واقع نشان دهنده ی جسم است بدون داشتن حقیقتی مستقل - همین طور می توانی متوجه مراتب جنت شوی که برای آن نیز حقیقت کلیه ای هست که آن روح عالَم و مظهر اسم رحمان است. چنانچه خداوند در موردش می فرماید «یَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقینَ إِلَی الرَّحْمنِ وَفْداً»(2) روزی که متقین به سوی رحمان با مهربانی و احترام محشور می شوند. و نیز برای آن مثالی کلی هست مثل عرش اعظم که محل استقرار و ظهور رحمان است به طریق وجود منبسط، با تجلی رحمت واسعه ی رحمانیه. چنانچه قرآن در موردش می فرماید: «الرَّحْمنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوی»(3) خدای رحمان با جلوه ی اسم رحمان بر عرش ظهور و استیلا یافت. مثال جزئی جنت و رحمان مثل قلوب مؤمنین است که درباره اش فرموده اند: «قَلْبُ الْمُؤْمِنِ عَرْشُ الرَّحْمَن»(4) و نیز برای بهشت

1- - سوره ی حجر، آیه ی 29.
2- - سوره ی مریم، آیه ی 85 .
3- - سوره ی طه، آیه ی 5.
4- - بحار الأنوار، ج 55، ص 39.