معرفت نفس و حشر صفحه 241

خلاصه ی سخن این که: برای هریک از این قوا و مشاعر، باطنی و ظاهری هست، که باطن آن رحمت و ظاهر آن عذاب است، ظاهر این قوا دریچه هایی گشوده شده به عالم جهنم است یا به سوی آنچه استحقاق دخول در آتش را دارد و باطن آن ها دریچه هایی گشوده به عالم بهشت است و یا آنچه استحقاق دخول در بهشت را دارد. هرگاه دریچه های آتش بسته شد دریچه های بهشت گشوده می شود بلکه بسته شدن آن عین گشوده شدن این است - از یک طرف که باز شد از طرف دیگر بسته می شود - مگر دریچه ی قلب که بر اهل حجابِ کلی و اهل کفر همیشه بسته است و مخصوص اهل بهشت است به جهت ایمان و معرفتی که نسبت به حقایق دارند. همچنان که خدا می فرماید: قلب هرگز برای اهل نار گشوده نمی شود «خَتَمَ اللَّهُ عَلی قُلُوبِهِمْ»(1) خداوند قلب های اهل کفر را مهر زده و بسته است. یا فرمود: «فَطُبِعَ عَلی قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا یَفْقَهُونَ»(2) پس مهر زده شده بر قلب هایشان و آن ها حقایق را نمی فهمند و آتش را توان تصرف و دخول در قلب ها نیست، همچنان که باب جنت بر کفار بسته است، دریچه ی قلب بر آتش بسته است - مقام قلب مقام ذکر خداست و در چنین مقامی آتش نیست و چنانچه نفس مقامش مقام قلب شد دیگر از آتش مصون است - و این که رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود: «التراب لا یأکل محلّ الایمان»(3) خاک، محل ایمان را که همان قلب باشد، نمی خورد» بدین معنا است که باطن قلب در دنیا سعید است و در آخرت عذاب ندارد، قلب مانند بهشت است که آن را در سختی ها پیچیده اند، باطنش رحمت و ظاهرش عذاب و سختی است و این عذاب و سختی همان آتشی است که «تَطَّلِعُ عَلَی الْأَفْئِدَهِ»(4)از قلب ها طلوع می کند.

با توجه به موارد فوق، منازل و درکات و روزنه های جهنم را در مقابل منازل و درجات جنت قیاس کن. - هرآنچه دریچه ی بهشت است مقابل آن دریچه ی جهنم قرار دارد - به طوری که روزنه های آتش شعبه های کفر و فسق و روزنه های بهشت شعبه های ایمان و طاعت است و هرکس در دنیا نیکی کند در آخرت آن را به عنوان دریچه ای گشوده به سوی بهشت می بیند و

1- - سوره ی بقره، آیه ی 7.
2- - سوره ی منافقون، آیه ی 3.
3- - مجمع البحرین، ج 2، ص 359.
4- - سوره ی همزه، آیه ی 7.