معرفت نفس و حشر صفحه 269

السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فیهِنَّ»(1) اگر خداوند هوس های آن ها را عمل می کرد آسمان و زمین فاسد می شد. و ناچار این افراد به مرادشان نخواهند رسید - چون نظام الهی براساس میل آن ها ساخته و پرداخته نشده است - و چنین کسی از نیازهای حقیقی اش محجوب است. همچنان که فرمود: «وَ حیلَ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ ما یَشْتَهُونَ»(2) بین آن ها و بین آنچه خواسته اند مانعی قرار داد و در خشم و غضب الهی واقع می شود و از همه ی آنچه می طلبید محروم می گردد و مالک جهنم او را به مهالک هولناک می سپارد.

نتیجه این که: به ازاء هر درجه از درجات اهل حق درکه ای از درکات جهنم هست، به طوری که به ازاء درجه ی توکّل، درکه ی خذلان و خواری هست و خداوند می فرماید: «وَ إِنْ یَخْذُلْکُمْ فَمَنْ ذَا الَّذی یَنْصُرُکُمْ مِنْ بَعْدِهِ»(3) اگر خداوند شما را خوار و بی یاور کند چه کسی بعد از او می تواند به کمکتان آید؟ و یا به ازاء درجه ی تسلیم درکه ی هُوْن هست به طوری که خداوند می فرماید: «وَ مَنْ یُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُکْرِمٍ»(4) آن را که خدا خوار سازد اکرام کننده ای دیگر برایش نیست و به ازاء درجه ی قرب و وصل، درکه ی طرد و لعنت است به طوری که فرمود: «أُولئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللاَّعِنُونَ»(5) لعنت خدا و لعنت همه ی لعنت کنندگان بر آن هاست، در مقابل «فَادْخُلی فی عِبادی»(6) که فرمود در زمره ی بندگان خاص من شوید.

همچنان که قدرت و علم و «وجود» برای طائفه ی اول منتفی شد و همه در قدرت و علم و «وجودِ» خدا مستغرق گشتند و به قدرت غیرِ متناهی و علمِ ذاتی لدّنی و وجودِ جاودانی ابدی دست یافتند، اصحاب جهنم به صفت ناتوانی و عجز و جهلِ کلّی و هلاک پایدار محکوم می شوند که این خواری عظیمی است.

1- - سوره ی مؤمنون، آیه ی 71.
2- - سوره ی سباء، آیه ی 54.
3- - سوره ی آل عمران، آیه ی 160.
4- - سوره ی حج، آیه ی 18.
5- - سوره ی بقره، آیه ی 159.
6- - سوره ی فجر، آیه ی 29.