معرفت نفس و حشر صفحه 62

جواب: نفس اَبَوین در ابتدا سبب ائتلاف و حصول مزاجی مناسبِ با اولین ترکیب ماده ی بدن می گردد و سپس نفس به این بدن تعلق می گیرد و از این به بعد نفس جنین موجب پیدایش مزاج جدید گشته و حافظ و مربی آن است.

سؤال: حال که برای حیوان و نبات و انسان نفس قائلیم و می گوئیم نفسِ حیوانی خواص نفسِ نباتی را دارد به اضافه حس و حرکت، آیا این بدین معنی است که نفس حیوانی ترکیبی از نفس نباتی به اضافه ی حس و حرکت است؟

جواب: عمده ی مطالب این است که بدانیم هر نفسی اعم از نباتی یا حیوانی یا انسانی یک نفس واحد است منتها نفس حیوانی کامل تر از نفس نباتی است و در انسان یک نفس به نام نفس ناطقه وجود دارد و کلیه ی قوای جسمانی و نیروهای نفسانی مثل نموّ و تغذیه و حسّ و حرکت همه، شئون و پرتو نفس انسانی هستند به این معنا که نفس ناطقه یک حقیقت جامعی است که کلیه ی نفوس نباتی و حیوانی و قوای نفسانی در حیطه ی وجود او قرار گرفته و اوست که از نظر قدرت و فکر و تعقل به نام قوه ی عاقله و در مرتبه ی تَوَّهُم، به نام قوه ی واهمه و در مرتبه ی تخیل به نام قوه ی خیال نامیده می شود و آن است که مبدأ احساس و تحریک در بدن است.

سؤال: چرا نمی توان پذیرفت که نفس یک قوه بیشتر ندارد و همان یک قوه هم عامل تولید و هم تغذیه و نموّ می باشد؟

جواب: چون گاهی این قوا متضاد با یکدیگرند، مثلا در دوران پیری و کهولت، تغذیه برقرار است ولی نموّ متوقف گشته، پس باید نموّ غیر از تغذیه باشد و این است معنی تعدد قوای نفس.

علم نفس به خود و افعال خود

سؤال: اگر همه ی افعال بدنِ ما از طریق تدبیر نفس است، چرا ما - یعنی نفس - به بعضی از اعمال و افعال خود مثل هضم و جذب و ... علم نداریم؟

جواب: نفس ناطقه دارای آنچنان وسعتی است که افراد در حالت عادی متوجه همه ی ابعاد خود نیستند، از جمله ی این ابعاد حضور نفس است در افعال غیر اختیاری ما که نفس در آن