- ادب و ارزش انسانی 1
- عقل هم نیازمند ادب است 4
- خداوند متعال برترین مؤَدِّب و پیامبر - صلی الله علیه و آله و سلم - برترین متأدِّب 6
- ادب در مقابل خداوند متعال 10
- ادب در رابطه با پیامبر اکرم - صلی الله علیه و آله و سلم - ، ائمّه - علیهم السلام -، علما و اولیا 15
- ادب حضور در میان دوستان، مردم و مسجد 22
- ادبِ سلام و هر شادباشی 27
- بزرگ شمردن دوستان و مؤمنان، در حضور و غیاب آنان 34
- ادب در سخن، و اشاره به تفاوت مرد و زن در برخی آداب 40
- ادبِ مُدارا، هوشیاری و تغافل 43
- حتّی از کنار عطسه ی مؤمن، بی اعتنا نباید گذشت! 46
- نمونه ای از شدّت اهتمام یاران امامان - علیهم السلام - به شناخت و عمل به آداب 48
- بهترین میراث 50
مصلحت زندگی و معاشرت اجتماعی به پیمانه ای پُر مانَد که دو سوم آن هوش و زیرکی؛ و یک سومش نادیده گرفتن و تغافل است.
حتّی از کنار عطسه ی مؤمن، بی اعتنا نباید گذشت!
یکی دیگر از آداب مورد سفارش، تسمیت است؛ یعنی مستحبّ است اگر کسی عطسه کرد، برادر مؤمنش برای او دعا کرده، تحیّت بگوید. مثلاً به او بگوید: خدا تو را رحمت کند (یرحمک الله):
کَانَ أبُوجَعفَرٍ - علیه السلام - إذَا عَطَسَ فَقِیلَ لَهُ: یَرحَمُکَ اللَّه قَالَ - علیه السلام -: یَغفِرُ اللَّهُ لَکُم و یَرحَمُکُم؛
هرگاه امام باقر - علیه السلام - عطسه می کرد و به او می گفتند: خداوند تو را رحمت کند، ایشان در پاسخ آنان می فرمودند: خداوند بر شما ببخشاید و شما را رحمت کند.
و إذَا عَطَسَ عِندَهُ إنسَانٌ؛
و هرگاه کسی در حضور امام باقر - علیه السلام - عطسه می کرد؛
قَالَ - علیه السلام -: یَرحَمُکَ اللَّهُ عَزَّوجَلَّ؛80 (1)
1- کافی(ط - الإسلامیه)؛ ج 2، ص655؛ با آن که در زبان عربی به کارگیری صیغه ی جمع برای مفرد مرسوم نیست در برخی روایات ذکر شده است که در سه مورد با صیغه ی جمع خطاب می شود هر چند مخاطب یک نفر باشد: «ثَلَاثَهٌ تُرَدُّ عَلَیْهِمْ رَدَّ الْجَمَاعَهِ وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً؛ سه گروه هستند که مانند خطاب قرار دادن جماعت، ایشان را مورد خطاب قرار می دهند اگر چه یک نفر باشد؛ عِنْدَ الْعُطَاسِ یُقَالُ: یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مَعَهُ غَیْرُهُ؛ هنگام عطسه کردن گفته می شود: یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ و اگر چه شخص دیگری با او نباشد؛ وَ الرَّجُلُ یُسَلِّمُ عَلَی الرَّجُلِ فَیَقُولُ: السَّلَامُ عَلَیْکُمْ؛ و هنگامی که مردی (شخصی) به مردی (دیگری) سلام می کند، می گوید: السَّلَامُ عَلَیْکُمْ؛ وَ الرَّجُلُ یَدْعُو لِلرَّجُلِ فَیَقُولُ: عَافَاکُمُ اللَّهُ وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً فَإِنَّ مَعَهُ غَیْرَهُ؛ و هنگامی که مردی (شخصی) برای مردی (دیگری) دعا می کند، می گوید: عَافَاکُمُ اللَّهُ اگر چه یک نفر باشد؛ زیرا که دیگری(فرشتگان) با اوست.» کافی(ط - الإسلامیه)، ج 2، ص645؛ و در روایتی درباره ی کیفیّت سلام در مورد زنان چنین آمده است: «سَأَلَ عَمَّارٌ السَّابَاطِیُّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ - علیه السلام - عَنِ النِّسَاءِ کَیْفَ یُسَلِّمْنَ إِذَا دَخَلْنَ عَلَی الْقَوْمِ؟ قَالَ - علیه السلام -: الْمَرْأَهُ تَقُولُ: عَلَیْکُمُ السَّلَامُ وَ الرَّجُلُ یَقُولُ: السَّلَامُ عَلَیْکُمْ؛ عمّار ساباطی از امام صادق - علیه السلام - سؤال کرد: زنان چگونه بر جماعت مردان سلام کنند؟ امام فرمود: زن می گوید: علیکم السّلام، و مرد می گوید: سلام علیکم.» من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص470.