خیمه عفاف صفحه 2

مباحث این کتاب برای اسکات خصم ودفع شبهات او است، لذا در تشکیل ادله، از مقدماتی که مورد قبول مخالفان است استفاده می شود. هر چند آن مقدمه نزد ما تمام نباشد، به اصطلاح اهل منطق: در برخی موارد شیوه بحث، جدلی است، نه برهانی. ( 12 )

2 - وضع فقه واجتهاد در سده اول هجری بعد از رحلت پیامبر (صلی الله علیه وآله) صحابه آگاه وخبره، در مسائل فقهی بر اساس کتاب وسنت نبوی به خود اجازه فتوا وبیان احکام الهی را می دادند وتوده مردم به قول ایشان اعتماد داشتند. یعقوبی فقیهان مورد اعتماد را در زمان ابو بکر به این شرح معرفی کرده است: 1 - علی بن ابی طالب (علیه السلام) 2 - عمر بن خطاب 3 - معاذ بن جبل 4 - ابی بن کعب 5 - زید بن ثابت 6 - عبد الله بن مسعود. (1) تعداد فقیهان بعد از زمان ابو بکر افزایش یافته وبه گفته یعقوبی در زمان عثمان افراد ذیل به آمار آنان اضافه شده است: 1 - ابو موسی اشعری 2 - عبد الله بن عباس 3 - ابو درداء 4 - ابو سعید خدری 5 - عبد الله بن عمر 6 - سلمان بن ربیعه باهلی (2) 1. تاریخ یعقوبی، ج 3، ص 128. 2. همان، ص 166. ( 13 )

یعقوبی آمار فقیهان معروف زمان معاویه را به 27 عدد رسانده است. (1) بنابر نقل احتجاج، امام حسین (علیه السلام) دو سال به پایان عمر معاویه هزار صحابی وتابعی را در منی گرد آورد وآنان را نسبت به اوضاع آشفته هشدار داد وفرمان یک

نهضت فرهنگی - انقلابی را توسط آنان صادر فرمود. از لحن منشور امام استفاده می شود که اکثر آنان اهل فقه ودر امر دین خبره بوده اند. (2) یعقوبی فقیهان زمان امام باقر (علیه السلام) را به شرح ذیل اعلام داشته است: - سالم بن عبد الله بن عمر - میثم بن محمد - محمد بن سالم بن شهاب زهری - محمد بن کعب قرظی - نافع، مولی عبد الله بن عمر - عاصم بن عمر بن قتاده - محمدبن ابی بکربن محمد بن عمرو بن حزم - طاووس یمانی - ربیعه بن ابی عبد الرحمن - عطاء بن أبی ریاح - عمرو بن دینار - عبد الله بن ابی نجیح - حبیب بن ابی ثابت 1. تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 228. 2. این گزارش بیانگر کثرت فقیهان در زمان امام حسین (علیه السلام) است. ( 14 )

- عبد الملک بن میسره - ابو اسحاق - عبید الله بن عقبه بن مسعود - حکم بن عیینه - حماد بن ابی سلیمان - زیاد بن کلیب - طلحه بن مصرف - نعیم بن ابی هند - اشعث بن ابی شعثاء - سعید بن اسبوع - ابو حازم اعرج - قتاده بن دعامه - بکر بن عبد الله مزنی - ایوب - یزید بن عبد الله - عبد الرحمن بن جبیر - مکحول دمشقی - را شد بن سعد - میمون بن مهران - ابو قبیل ( 15 )

- یزید بن اصم. (1) فقهای سبعه مورخان از میان فقهای تابعی مدینه هفت تن را مشهورتر از دیگران دانسته اند واز آنها به فقهای سبعه نام می

برند. - عروه بن زبیر بن عوام (متوفای 94 یا 92 ق) - سعید بن مسیب (متوفای 74 یا 99 ق) - ابو بکر بن عبد الرحمان (متوفای 94 یا 99 ق) - سلیمان بن یسار (متوفای سال 94 یا 100 یا 107 ق) - عبید الله بن عقبه (متوفای 98 یا 99 ق) - خارجه بن زید - متوفای سال 99 - قاسم بن محمدبن ابی بکر (2) (متوفای 101 ق) آنچه تا به حال مرقوم شد مربوط به سده اول هجری است در سده دوم و بعد از آن فقیهان بسیاری به وجود آمدند که معروف ترین آنان از میان فقیهان اهل سنت عبارتند از: 1 - ابو حنیفه (متوفای 150 ق) 2 - مالک بن انس (متوفای 179 ق) 3 - محمد بن ادریس شافعی (متوفای 204 ق) 4 - احمد بن حنبل (متوفای 241 ق) 1. تاریخ یعقوبی، ج 3، ص 72. 2. محمود شهابی، ادوار فقه، ج 3، ص 328. ( 16 )

5 - داود بن علی بن خلف اصفهانی معروف به ظاهری (متوفای 290 ق) 6 - محمد بن جریر بن یزید طبری متوفای 310 (1) ق فقیهان هر کدام در روش استنباط، مستقل وآزاد عمل کرده تا این که از نیمه قرن چهارم زمزمه حصر فقاهت به مذاهب خاص به انگیزه های مختلف پدید آمد (2) و سر انجام در قرن هفتم هجری بدون هیچ دلیل عقلی ونقلی، روش فقهی اهل سنت به مذاهب اربعه حنفی، مالکی، شافعی وحنبلی منحصر شد وسایر مذاهب یا خود به خود منقرض شدند ویا به قدرت سلاطین از بروز آن جلوگیری بعمل

آمد. بحث در علل این حصر بسیار است (3). نتیجه آن که: 1 - ممنوعیت متعه در مذاهب اربعه ربطی به فقهای پیشین ندارد. 2 - چون اجماع بعد از اختلاف مفید اثر نیست، دست فقیهان فعلی باز است. گذشته از این که حصر اجتهاد به شکل مذکور فاقد هرگونه توجیه علمی است. 3 - پیرامون حقیقت شرعیه هر گاه شرع مقدس لفظی را برای معنای خاصی انتخاب کند از این انتخاب به حقیقت شرعیه تعبیر می شود، در این فرض هر گاه این لفظ در لغت وعرف عام 1. آمار فقهای امامیه در زمان امام باقر وصادق (علیهما السلام) خارج از حد احصا وشمارش است، حسن بن علی بن زیاد وشاء گفته تنها در مسجد کوفه 900 دانشمند امامی را درک کردم که همه می گفتند حدثنی جعفر بن محمد. 2. محقق انصاری در کتاب رسائل (به نقل از کتاب های تاریخ) نگاشته است: اهل کوفه پیرو ابو حنیفه و سفیان ثوری ویک شخص دیگر بوده اند واهل مکه پیرو ابن ابی جریح واهل مدینه تابع مالک واهل بصره پیرو عمان وسواده بوده اند واهل شام از اوزاعی وولید واهل مصر از لیث بن سعید واهل خراسان از عبد الله ابن مبارک تقلید می کرده اند. (رسائل، چاپ رحلی یک جلدی بحث تعادل وتراجیح، ص 468) 3. ر. ک: شیخ آغا بزرگ تهرانی، تاریخ حصر اجتهاد، ومحمود شهابی، ادوار فقه. ( 17 )

معنای دیگری داشته باشد استعمال (بدون قرینه) شارع، محمول بر معنای شرعی است نه معنای عرفی ولغوی، زیرا بنای عقلا در چنین مواردی پیروی از تأسیس متکلم است نه برگشت به عرف