عفت کلام در قرآن صفحه 107

کنند، یا گناه و عیب هایی را که دارد، آشکار سازند و یا از او غیبت کنند. خداوند چنین گفتاری را نمی پسندد مگر این که شخصی مورد ستم واقع شود. او می تواند برای به دست آوردن حق خود، صدایش را در برابر ستمگر، بلند کرده و در مواردی که ستم، دیده است، از ستمگر بدگویی کند. ستم دیده حق ندارد به بهانه ستمی که به او شده است، هرگونه که می خواهد از ستمگر بدگویی و ناسزاگویی کند. برخی گفته اند مراد آیه، این است که خداوند انتقام را در ناسزاگویی جایز نمی شمارد؛ مگر این که فردی مظلوم واقع شود؛ در این صورت، از کسی که به او ستم کرده، بر اساس موازین اسلامی می تواند انتقام گیرد.(1)

بنابراین، عبارت «اِلاّ مَنْ ظُلِمَ» افزون بر این که جلو سوء استفاده ستمگران را از حکم نخستین آیه یعنی «لا یُحِبُ اللّه ُ الْجِهْرَ بِالسُّؤِ مِنَ القَوْلِ» می گیرد، به ستم دیدگان نیز می فهماند که برای به دست آوردن حق خود، باید در برابر ستمگر بایستد. (و با بلند کردن صدا، ستمگر را به واسطه ستم هایش معرفی کند، تا به بازگرداندن حق به صاحبش مجبور شود.)

5 _ روش درست سخن گفتن

اشاره

5 _ روش درست سخن گفتن

هرچند آن چه تا کنون درباره نقش قرآن در زمینه چگونگی سخن گفتن یادآور شدیم، همگی در راستای نیکو سخن گفتن بود؛ با این حال، در این جا به آن دسته از آیاتی می پردازیم که آشکارا به چگونگی سخن گفتن در برخورد با گروه های مختلف دلالت دارد. دو نکته در این گونه آیات مورد توجه است: 1 _ شناسایی و معرفی مخاطب؛ 2 _ تنظیم سخن مطابق شأن مخاطب. برای مثال، خداوند در مورد چگونگی سخن گفتن