عفت کلام در قرآن صفحه 11

عف الرجال عَفاً و عفافاً و عفافه و عفه: کف عما لا یحل و لا یجمل قولاً او فعلاً و امتنع.(1)

مردان عفت ورزیدند، یعنی خودشان را از آن چه که در گفتار و کردار حلال و شایسته نیست، باز داشتند.

مفهوم اصطلاحی عفت

مفهوم اصطلاحی عفت

عفت اصطلاحی است که در علم اخلاق از آن بحث می شود. عالمان اخلاق تعبیرهای همسانی درباره آن ارایه داده اند. ملاّ مهدی نراقی در جامع السعادات می گوید:

(العفه) انقیاد قوه الشهوه للعقل فی الاقدام علی ما یأمرها به من المأکل و المنکح کمّاً و کیفاً، و الاجتناب عما ینهاها عنه و هو الاعتدال الممدوح عقلاً و شرعا.(2)

عفت آن است که قوه شهویه در خوردن و نکاح (امور جنسی) از حیث کم و کیف مطیع و فرمانبر عقل باشد و از آن چه عقل نهی می کند اجتناب نماید و این همان حد اعتدال است که عقل و شرح پسندیده است.

برای فهم بیش تر این تعریف شایسته است دو اصطلاح قوه شهویه و حد اعتدال آن توضیح داده شود. قوه شهویه از قوای نفسانی است. نفس(3) انسان دارای چهار قوه است: قوه عقلانی، قوه غضبیه، قوه شهویه و قوه واهمه.

1- اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، سعید الخوری الشرتونی، ج 2، ص 803 .
2- جامع السعادات، محمّدمهدی نراقی، ج 2، ص 15.
3- نفس جوهری ملکوتی است که در نیازمندی های خود، بدن را به کار می گیرد. نفس حقیقت و ذات انسان است و اندام ها و قوا، ابزار اوست؛ زیرا فعل آن ها به نفس وابسته است نفس بر حسب اعتبارهای گوناگون نام هایی دارد گاهی او را «روح» نامند؛ زیرا زندگی تن، به آن بستگی دارد. گاهی «عقل» نامند؛ زیرا ادراک معقولات می کند و زمانی «قلب» خوانند؛ زیرا به وسیله خاطرات دگرگون می شود. نک: علم اخلاق اسلامی، برگردان جامع السعادات عارف صمدانی مهدی نراقی. برگردان: سید جلال الدین مجتبوی، ج 1، ص 69 .