عفت کلام در قرآن صفحه 57

تعریف اخلاق

تعریف اخلاق

اخلاق که جمع خُلُق و خُلْق است، به معنای خوی و سرشت هایی است که با بینش درونی قابل درک است. به عبارتی صورت باطنی انسان را خُلق گویند. چنان که به شکل ها و صورت هایی که با چشم مشاهده پذیر است، خَلق گویند؛ یعنی شکل ظاهری انسان را خَلق گویند. برای مثال هنگامی که گفته می شود فلانی خَلق و خُلق نیکویی دارد؛ یعنی ظاهر و باطن وی نیکوست.(1)

ولی از نظر اصطلاح، تعریف های گوناگونی از آن کرده اند(2) که برخی از آن ها عبارت اند از:

خُلْق عبارت است از ملکه ای نفسانی که باعث صدور افعال به گونه ای آسان و بدون نیاز به تفکر و تامل و نگرش است. ملکه حالتی نفسانی است که به کندی زوال می پذیرد.(3)

مرحوم شبّر و علامه طباطبایی رحمه الله نیز همین مفهوم را مورد توجه قرار داده اند.(4)

عالمان اخلاق در بحث اخلاق عملی، بحث نسبتا جامعی درباره چگونه سخن گفتن و آفات و فایده های زبان آورده اند. افزون بر کتاب های اخلاقی، در کتاب های حدیثی نیز بخش هایی به این مباحث اختصاص یافته است که در بخش «گزارش از برخی کتاب های اخلاقی و حدیثی» به مواردی اشاره خواهیم کرد.

1- معجم مفردات الفاظ القرآن، ماده «خلق»؛ بنیادهای اخلاق اسلامی، ص 101.
2- پرتوی از اخلاق اسلامی، سید محمد شفیعی مازندرانی، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ 1، زمستان 72، صص 17 و 18.
3- جامع السعادات، ج 1، ص 22.
4- بنیادهای اخلاقی اسلامی، ص 101؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج 19، ص 385.