عفت کلام در قرآن صفحه 59

داشتن مفهوم زشت و زننده، ممنوع است و به کارگیری این گونه واژگان انزجار دیگران را بر می انگیزد؛ چنان که این گونه واژگان زشت، سلاح و ابزار تهاجم افراد پست هر جامعه است. به هر حال در موارد نیاز، ناگزیر باید از آن واژگان، تعبیری داشت تا بتوان مقصود را رساند. از این رو، به جای تصریح و آشکارا بیان کردن یک واژه، آن را به طور کنایه و به گونه ای که غیر آشکارا به آن مفهوم اشاره کند، به کار می برند.

در بررسی این که چرا در جامعه های گوناگون، افراد سعی در پرده پوشی و کنایه گویی برخی واژه ها دارند نکته های زیر قابل توجه است:

1 _ نفرت داشتن از سرشت عمل

1 _ نفرت داشتن از سرشت عمل

عمومیت یک قانون در میان تمام افراد بشر، در قرن ها و روزگاران، از فطری بودن آن حکایت می کند؛ مانند ازدواج با محارم که در جامعه های مختلف ممنوع است.(1) این نشان دهنده قبح ذاتی عمل و تنفّر از سرشت آن است. به کارگیری واژگانی که موجب شرم و حیا می شود نیز ریشه فطری دارد.

علامه طباطبایی در تفسیر آیه «أَوْ لامَسْتُمُ النِساءَ» (مائده: 6) می گوید:

(لمس زنان) کنایه از نزدیکی است. (خداوند) به سبب رعایت ادب و حفظ زبان از چیزی که طبع ها از تصریح به آن دوری می کند آن را آشکارا بیان نکرده است.(2)

2 _ سنت الهی در جهت فطرت انسانی

2 _ سنت الهی در جهت فطرت انسانی

کنایه گویی یکی از سنت های الهی است که با فطرت انسانی هماهنگی دارد؛ یعنی خداوند واژگان زشت و شرم آور و واژه هایی که با سرشت آدمی سازگاری ندارد، را به کار نمی برد.