عفت کلام در قرآن صفحه 61

عمل از کمالات نیست، بلکه عملی باطل و کاری زشت است.(1)

بنابراین، به دلیل پستی برخی رفتارها که در آن ها سعادت و کمالی نیست و هیچ انگیزه ای در آشکارا بیان کردن آن ها وجود ندارد، از آن ها با کنایه تعبیر می شود؛ مانند غائط (غذای دفع شده) که در آن هیچ سعادت و کمالی نیست و با توجه به فطرت آدمی که از دست زدن به آن عمل در حضور جمع شرم دارد، حتی تعبیری که از این عمل می شود، باز به صورت پرده پوشی و کنایه عنوان می گردد.

ج) مفهوم کنایه

ج) مفهوم کنایه

سیوطی در الاتقان، کنایه را یکی از گونه های بلاغت و روش های فصاحت می شمارد و آن را رساتر از تصریح و آشکارا بیان کردن می داند. وی در معنای کنایه می گوید: «لفظی که معنای لازم آن در نظر باشد»؛(2) یعنی گوینده لفظی را به کار می برد و منظور از آن لفظ معنای نزدیک به ذهن نیست، بلکه معنی دیگری را در نظر دارد. هر چند که اراده معنای نزدیک آن نیز در نزد شنونده جایز است، ولی مقصود گوینده آن معنای دیگری است.

نویری نویسنده کتاب نهایه الاَرَب، زیباترین کنایه ها را کنایه ای می داند که گوینده، واژه زشتی را بر زبان نراند و با واژه زیبایی آن معنا را بیان کند.(3)

د) کنایه ها در قرآن

اشاره

د) کنایه ها در قرآن

روش کنایه گویی در قرآن، بارها به کار رفته است. در این جا به بررسی

1- بحارالانوار، ج 61 ، ص 130.
2- الاتقان فی علوم القرآن، جلال الدین عبدالرحمن سیوطی، 2 مجلد، لبنان، بیروت، دارالکتب، چ 1، ج 2، ص 102.
3- نهایه الارب، نویری، ج 3، ص 153، برگرفته از: در قلمرو بلاغت، محمد علوی مقدم، آستان قدس رضوی، ص 458، چ 1، 1372.