عفت کلام در قرآن صفحه 73

همان گونه که گفتیم اگر سلوک راه حق شیوه ها و راه های گوناگونی داشته باشد، آن راهی که بهتر و مناسب تر است، همان ادب است.

البته چنان چه احتمال داده می شد که آنان با تمثیل نیکو به حق می گرویدند و خطر آنان از سر جامعه بشری برطرف می شد، تمثیل نیکو درباره آنان زده می شد، ولی چون خداوند می داند که این امر کارگشا نیست، با مثل بدی آنان را وصف می کند تا دیگران از تهدید و خطر آنان آگاه شوند. این یکی از جنبه های هدایتی قرآن است که از این تمثیل فهمیده می شود.

از سویی قرآن در بیان مسایل از فرهنگ و باور عرفِ مردم تأثیر نپذیرفته و اگر هم باور عرفی را امضا می کند، به خاطر درستی آن باور است. به ظاهر انتخاب اُلاغ در این تمثیل قرآنی، به جهت باور و شهرتی بود که در میان عرفِ مردم وجود داشت؛ البته باوری که درست بود. بدین صورت که ویژگی ها و رفتار آن حیوان، با حماقتی که از آن به ذهن می آید، تناسب دارد. بنابراین، قرآن بهترین باورها و مناسب ترین حیوانی را که وجه شبه آن با مخاطبان آیه سازگاری داشته باشد، برگزید و این گزینشِ بهترین، از ادب قرآن است.

دیدگاه فخر رازی

دیدگاه فخر رازی

بحث درباره این تمثیل قرآنی را با تفسیری از امام فخر رازی به پایان می بریم. وی حکمت تعیین الاغ از میان دیگر حیوانات را چنین تبیین می کند:

الف) با توجه به آفرینش حیوانات که در آیه «وَ الْخَیْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمیرَ لِتَرْکَبُوها وَ زینَهً وَ یَخْلُقُ ما لا تَعْلَمُونَ؛

هم چنین اسب ها و استرها و الاغ ها را آفرید؛ تا بر آن ها سوار شوید و زینت شما باشد