علم و معرفت امام صفحه 237

در پاسخ این مشکل می توان گفت: از چند راه می توان میان معجزه و سحر فرق گذاشت:

اول - سحر یک عمل واقعیت دار و حقیقی نیست، بلکه ساحر در حواس افراد تصرف می کند و آنها را مسخّر افکار خودش می گرداند. کاری می کند که یک امر غیر حقیقی را واقعیت دار و حقیقی خیال کنند و همان گونه که اراده کرده اشیاء را درک نمایند. چنان که در داستان حضرت موسی علیه السلام و ساحران، قضیه از همین قرار بود؛ زیرا ساحران فرعون، ریسمان ها و اسباب و آلات سحر را در میدان عمومی در حضور مردم ریختند و به وسیله سحر، کاری کردند که به صورت اژدها و مارهای حقیقی جلوه گر شدند و به حرکت و جنب و جوش درآمدند، به طوری که حاضران آن ها را حیوانات واقعی پنداشند و هول و هراس همه را فرا گرفت، در صورتی که واقعاً نه اژدهایی بود نه ماری، بلکه در دید آنان تصرف شده بود تا ریسمان ها و چوب ها را مار و اژدها تصور نمایند. لذا درقرآن می گوید:

{فَلَمّا ألْقَوْا سَحَرُوا أعْیُنَ النّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجاؤُ بِسِحْرٍ عَظیمٍ}.(1)

وقتی (آلات و ادوات سحرشان را) انداختند، چشم های مردم را مسحور خویش قرار داده و آن ها را به وحشت افکندند و سحر بزرگی آوردند.

چنانکه ملاحظه می فرمایید در این آیه، سحر به عنوان تصرف در دید مردم و به اشتباه انداختن آن ها تعبیر شده است.