معرفت نبی و امام صفحه 197

است که پیش شماست؟ یا از روایتی است که برخی از شما از برخی دیگر نقل می کنید؟ و یا علم در نزد شما چگونه است؟ فرمود: ای عبداللّه، امر خیلی بزرگتر از آن است. آیا کتاب خدا را نمی خوانی؟

گفتم: چرا می خوانم.

فرمود: آیا نمی خوانی «وَ کَذلِکَ أَوْحَیْنا اِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا مَا کُنْتَ تَدْرِی مَا الکِتابُ وَ لا الایمانَ»؟ (1) یعنی: همین طور بر تو روحی از امر خود وحی

کردیم، تو پیش از این نمی دانستی کتاب و ایمان چیست. آیا نمی بینی که پیامبر زمانی نمی دانست که کتاب و ایمان چیست؟

می گوید: عرض کردم: ما هم همین طور قرائت می کنیم.

فرمود: «نَعَمْ، قَدْ کانَ فِی حالٍ لاَ یَدْرِی مَا الکِتابُ وَلاَ الاِیمانُ حَتَی بَعَثَ اللّهُ تِلْکَ الرُّوحَ فَعَلَّمَهُ بِهَا العِلْمَ وَ الفَهْمَ. وَ کَذلِکَ تَجْرِی تِلْکَ الرُّوحُ اذا بَعَثَها اللّهُ اِلیَ عَبْدٍ عَلَّمَهُ بِهَا العِلْمَ وَ الفَهْمَ» :

آری، او زمانی بود که نمی دانست کتاب و ایمان چیست تا اینکه خداوند این روح را فرستاد با آن علم و فهم را به او تعلیم کرد. و امر درباره این روح از این قرار است که وقتی خداوند آن را بر بندهای بفرستد علم وفهم را با آن به او تعلیم می دهد. (2)

اختلاف تعبیر روایات درباره روح که گاهی «روحالقدس» و گاهی «روح منه» و گاهی «روح من امره» چنانکه در آیات شریفه هم مشاهده می شود، ما را به این امر می رساند که مقصود از روح مراحلی از علم و فهم است که خداوند متعال به پیامبران و اوصیایشان عطا می فرماید. و از جمع این روایات به دست می آید که روحالقدس مرحلهای از علم است که در همه انبیا و اوصیا بوده است، ولی «روح منه» و «روح من أمرنا» مرحلهای است که فقط در پیامبر خاتم و اوصیای او بوده است.