معرفت نبی و امام صفحه 22

وحی کند... گاهی رسول را رسولان آسمان، وحی می کنند و رسولان آسمان به رسولان زمین می رسانند. و گاهی خدا با رسولان زمین سخن می گوید بیآنکه کلامش را به وسیله رسولان آسمانی بفرستد. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم گفت: ای جبرئیل آیا پروردگارت را دیدی؟ او گفت: بیقین پروردگارم دیده نمی شود. حضرت گفت: پس وحی را از کجا دریافت می کنی؟ او گفت: از اسرافیل. حضرت گفت: اسرافیل از کجا دریافت می کند؟ او گفت: از فرشتهای که مافوق اوست و از روحانییّن است. حضرت گفت: پس آن ملک از کجا دریافت می کند؟ جبرئیل گفت: در قلب او انداخته می شود. و این وحی است و این کلام خدای عزّوجلّ است. سخن گفتن خدا به یک صورت نیست. گاهی با رسولان خود سخن می گوید. و گاهی در دلهایشان می اندازد. و گاهی در رؤیا به آنها می نمایاند. و گاهی وحی و تنزیل می کند که تلاوت و قرائت می شود. پس این کلام خداست... از کلام خداست آنچه رسولان آسمان به رسولان زمین می رسانند.

در این روایت چنانکه می بینیم «من وراء حجاب» یک قسمی جداگانه از وحی حساب نشده است، بلکه صریح است که وحی هم جز از پس از حجاب نمی شود. پس طبق این فرمایش آیه کریمه در حقیقت دو قسم از کلام الهی را مطرح می نماید : وحی بیواسطه ملک، و وحی به واسطه ملک.

3) با ارسال رسولان

گاهی تکلیم الهی با بشر با فرستادن رسولان صورت می گیرد. رسولان آسمانی وحی را از خدای تعالی دریافت کرده و به رسول زمینی می رسانند. رسولی که وحی را به پیامبر می رساند جبرئیل است. خدای تعالی درباره او می فرماید :

«اِنِّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ ذِی قُوَّهٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ». (1)