معرفت نبی و امام صفحه 23

قرآن سخن رسول ارجمندی است. پیش صاحب عرش نیرومند و دارای پایگاه و منزلت است. و در آنجا مطاع و امین است.

امام زینالعابدین علیه السلام دربارهاش می فرماید :

«وَ جَبْرَئِیلِ الأمِین عَلی وَحْیِکَ، الْمُطاَعِ فِی أَهْلِ سَمَاوَاتِکَ، الْمَکَینِ لَدَیْکَ، الْمُقَّرَبِ عِنْدَکَ. (1)

و جبرئیل که امین وحی تو است و در میان آسمانیان مطاع و پیش تو صاحب پایگاه و منزلت، و مقرّب در نزد تو است.

این فرشته بزرگوار با این مقام و منزلت که پیش خدای تعالی و در میان آسمانیان دارد، وقتی وحی الهی را خدمت پیامبر می آورد در مقابل او متواضع و فروتن است.

امام صادق علیه السلام می فرماید :

کانَ جَبْرَئِیلُ إذا أَتی النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله و سلّم قَعَدَ بَیْنَ یَدَیْهِ قَعْدَهَ الْعَبْدِ. وَ کانَ لاَ یَدْخُلُ عَلَیْهِ حَتّی یَسْتَأْذِنَهُ. (2)

جبرئیل هرگاه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم می آمد جلو روی او چون غلامان می نشست. و هیچگاه بیاذن او بر او وارد نمی شد.

در بیان امیرالمؤمنین علیه السلام دیدیم که جبرئیل وحی را مستقیماً از خدا دریافت نمی کند بلکه او از اسرافیل و اسرافیل هم از فرشتهای دیگر - که خداوند در دل او می اندازد - اخذ می کند و به رسول زمینی می رساند.

پس خدای تعالی گاهی بیواسطه به پیامبر وحی می کند و گاهی با واسطه. امّا اینکه دریافت وحی چگونه و به چه کیفیّت صورت می گیرد، فهم و بیان آن در حدّ توان بشری نیست که خود دریافت کننده وحی الهی نبوده است. از این رو کسانی که ناآگاهانه قدم در این وادی گذارده و به تجزیه و تحلیل چگونگی وحی پرداختهاند، در دام اشتباهات اساسی و از جمله تحلیل مادّی وحی گرفتار آمدهاند؛ موضوعی که اساساً با روح وحی و دریافت و تلقّی ادیان از آن تفاوت آشکاری دارد. به عنوان نمونه یکی از این قبیل اظهارنظرها را می آوریم :