معرفت نبی و امام صفحه 247

رابطه علم و عصمت

علم و عصمت رابطه نزدیکی با هم دارند. منشأ اساسی عصمت علم است. انسان وقتی چیزی را به حقیقت و واقعیّت درک می کند و آثار و پیامدهای آن را به طور کامل و صحیح می شناسد، به ویژه اگر این معرفت و شناخت نسبت به تمام آثار دنیوی و اخروی آن به صورت عیان و مشاهده باشد - یعنی انسان وقتی فعلی را انجام می دهد تمام آثار خوب و بد آن را در دنیا و آخرت، هم نسبت به خود و هم نسبت به دیگران به صورت عیان مشاهده کند، بلکه آثار آن را نسبت به جسم و جان خویش بیابد و وجدان کند - آیا چنین انسانی وقتی دید کاری که انجام می دهد چقدر آثار بد در خود او و جامعه ایجاد می کند، به ویژه آثار سوء آن را نسبته به تن و روان خویش وجدان کند، آیا این انسان دنبال چنین کاری می رود؟! آیا مقدّمات انجام آن را فراهم می کند؟! و آیا به فکر ارتکاب آن می افتد؟! مسلّم است که جواب در مورد انسان عاقل و حکیم منفی است. و برعکس اگر دید آثار عمل و کاری خیلی خوب و پرمنفعت نسبت به خود و دیگران است، با شوق و علاقه و میل تمام به انجام آن اقدام می کند.

و در بحث علم امام گفتیم که خدای تعالی پیامبران و اوصیای آنها را علمی بس عظیم عطا فرموده که گرچه همه آنها از این عطای الهی یکسان برخوردار نشدهاند، ولی همه آنها از آن علم به اندازهای بهرهمند شدهاند که آنها را از مفاسد و مصالح اعمال و کردارها آگاه کند. و ما می دانیم که چه قدر از کارهای بد و قبیح که در جوامع بشری انجام می شود، به سبب نداشتن شناخت کامل از آثار و پیامدهای مخرّب آنها از اشخاص ناآگاه سر می زند. و روشن است که اگر آنها آثار اعمالشان را می شناختند و وجدان می کردند، از ارتکاب آنها پرهیز می کردند.

پس همانطور که علم و شناخت در عصمت و طهارت تأثیر دارد، همان طور هم غفلت و نسیان و جهل در عصیان و آلودگی تأثیر دارد. چه بسیارند انسانهایی که در حال مستی و فراموشی و جهل، مرتکب کارهای زشت و قبیح می شوند، ولی آنگاه