معرفت نبی و امام صفحه 306

عبادت بردگان است. و گروهی خدای را به خاطر ثواب او را می پرستند. و این عبادت مزدبگیران است. و گروهی به خاطر دوستی خدا او را عبادت می کنند. و این عبادت آزادگان است. و این بهترین عبادتهاست.

عبادتی که منشأ آن حبّ حقیقی باشد، نشانه حریّت و آزادگی و رهایی از همه انگیزه ها و تمایلات نفسی است. اینگونه حبّ و دوستی فقط به خدای تعالی اختصاص دارد و کسی دیگر شایسته آن نیست. و امّا حبّ اولیای الهی و علمای ربّانی و حبّ پدر و مادر و حبّ وطن و اولاد و مانند اینها، همه در طول حبّ الهی هستند نه در عرض آن. یعنی دوستی همه اینها به خاطر خداست ولی دوستی خدا به خاطر خود اوست. پس محبوب بالذات و حقیقی فقط خداست و محبوبهای دیگر اگر در طریق او باشند، حبّ آنها نیز به آن جهت که به حبّ خدای تعالی برمی گردد، صحیح و درست است.

پس کسی که بتواند دوستی و دشمنیش را در طریق حبّ الهی قرار دهد، یعنی چیزی را که خدا دوستش دارد دوست بدارد و چیزی را که خدا دشمن می دارد دشمن بدارد، چنین شخصی در درجهای عالی و کامل از ایمان به خدا قرار دارد. و بدیهی است تحقّق چنین امری بدون علم و آگاهی کامل از ادیان الهی ناممکن است. ولی اگر کسی آن آگاهی را نداشته باشد ولی پایه دوستی و دشمنی خود را بر این امر استوار کند، باز هم خدای تعالی او را مورد لطف و محبّت خویش قرار می دهد. امام صادق علیه السلام می فرماید :

مَنْ أَحَبَّ لله وَ أَبغَضَ لله وَ أَعطَی لِلّهِ، فَهُوَ مِمَّن کَمُلَ ایمانُهُ. (1)

کسی که دوستی و دشمنی و عطایش به خاطر خدا باشد. او از مؤمنین کامل است.

و امام باقر علیه السلام می فرماید :

لَوْ أَنَّ رَجُلاً أَحَبَّ رَجُلاً لِلهِ، لاََثابَهُ الله عَلی حُبِّهِایّاهُ، وَ اِنْ کانَ المَحْبُوبُ فِی عِلْمِ