معرفت نبی و امام صفحه 43

ناسپاس» نشان از هدایت تشریعی در انسان و عکسالعمل متفاوت او دارد که معمولاً انسانها در قبال این هدایت است که موضع می گیرند. کارآیی تامّ و تمام هدایت الهی را نیز می توان از این آیه قرآنی بدست آورد که: «قُلْ اِنَّ هُدَی اللهِ هو الْهُدَی». (1) «بگو هدایت خدا فقط هدایت به حق است.»

هدایت تکوینی تمامی موجودات را دربرمی گیرد و هدایت تشریعی خاصّ انسان است. البتّه خداوند در طبیعت بشر نوعی هدایت تکوینی نیز به ودیعت نهاده است، ولی این هدایت به - تنهایی - او را کفایت نمی کند. چرا که موجودی آزاد و مختار با امکان انتخاب، و دارای قدرت است. و وجود قدرت و اختیار و امکان حرکت در دو سوی راستی و کژی، بشر را نیازمند هدایت تشریعی نیز نموده است تا انسانی را که در آغاز مصداق «کُلُّ مَوْلُودٍ یُولَدُ عَلَی الْفِطْرَهِ». (2) بوده و تحت تأثیر

عوامل بیرونی منحرف شده، دوباره به راه اوّلیه بازگشت دهد. و انسانهایی که خود را در معرض این هدایت تشریعی قرار داده و از ثمرات آن بهرهمند شدهاند - به بیان قرآن کریم - می گویند :

«أَلْحَمْدُ لِلّهِ الذِّی هَدَانَا لِهذَا وَ مَا کُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْلاَ أَنْ هَدَانَا اللّهُ لَقَدْ جَائَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَ نُودُوا أَنْ تِلْکُمْ الْجَنَّهُ أورِثْتُمُوهَا بِمَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ». (3)

سپاس خدای را که ما را به این جایگاه هدایت فرمود؛ که اگر او ما را هدایت نکرده بود ما هدایت نمی یافتیم. بیقین پیامبران از سوی پروردگارمان به حق آمدند و آنان ندا می شوند که: این است بهشتی که با اعمال صالح خود به ارث بردهاید.

به بیانی دیگر: هدایت تکوینی حاکم بر حدود حیوانیّت بشر بوده و هدایت تشریعی راهگشای او در خروج از این حدود است. و در نتیجه نبی کسی است که انسان را در این زمینه یاری می نماید و نبوّت بستر تحقّق این تحوّل است.

خداوند ضمن آنکه هدایت را کار خود می شمارد و می فرماید: «اِنَّ عَلَیْنَا

1- . البقره (2)/120.
2- . بحارالانوار 3/281.
3- . الاعِراف (7)/43.