معرفت نبی و امام صفحه 74

رابطه علم و عصمت

میان علم و عصمت پیوندی ناگسستنی وجود دارد. به عنوان مثال کافی است در رفتار خود دقّت کنیم که در مواجهه با برخی از گناهان، از نوعی عصمت نسبی برخورداریم. اگر به این مسأله دقّت شود موضوع عصمت پیامبران به صورت امری عجیب و دور از باور جلوه نخواهد کرد. این امر بدان جهت است که ما به برخی از گناهان آگاهی کامل داریم و پیامدهای سوء آنها را می دانیم و این آگاهی موجب می شود ما از آن امور ناشایسته دوری کنیم. البتّه باید توجّه داشت که منظور در اینجا اصالت بخشیدن به علم به عنوان عامل قطعی پرهیز و دوری جستن از اینگونه اعمال ناشایست نیست، بلکه مقصود نشان دادن نقش آن در مواجهه با گناهان است.

به هر حال همانگونه که اشاره شد ما نسبت به برخی گناهان از نوعی عصمت برخورداریم. مثلاً از خوردن سم کشنده خودداری می کنیم و دوری می جوییم، ولی چه بسا نسبت به صفت زشت غیبت که در مثال قرآنی به عنوان «خوردن گوشت مردار بردار» (1) معرّفی شده، چنین مصونیت و عصمتی نداشته و از آن دوری نکنیم.

این مثال و موارد مشابه آن بیانگر اصل مورد اشاره در رابطه با علم و عصمت است.

پس اگر انسانها نسبت به عواقب همه رفتارها و کردارهای خود همانند مورد مثال علم و آگاهی داشته باشند، طبیعی است که کنترل شدیدی روی آنها خواهند داشت به طوری که حوزه این عصمت نسبت به گناه به مرور زمان گستردهتر می شود. انبیای الهی چون از علم وَهَبی الهی برخوردارند، یقیناً این آگاهی از چگونگی و واقعیّت کارها، در اجتناب آنان از گناه مؤثّر است.

در اینجا توجّه به دو مطلب ضروری است :

الف : در منطق قرآن علم و تقوا با یکدیگر پیوند خوردهاند. بدین معنا که علم